Δημοφιλείς αναρτήσεις

Προς Αναγνώστη Καλωσόρισμα και μια εξήγηση

Αγαπητέ αναγνώστη, καλώς όρισες στα μέρη μας, μπορείς να ξεκουραστείς λίγο εδώ, δεν έχουμε θέματα που λειτουργούν σαν ενοχλητικές μυίγες, εδώ θα βρεις κάποια κείμενα ποίησης ή πεζά, κείμενα φιλοσοφίας, αρχαίου ελληνικού λόγου, κείμενα γραμμένα στις πιο γνωστές ευρωπαϊκές γλώσσες, (μια καλή μετάφραση εκ μέρους σου θα ήταν ευπρόσδεκτη) που μου έκαναν εντύπωση, αν κι εσύ βρεις κάτι, πολύ ευχαρίστως θα το δημοσιεύσω αν είναι κοντά σ'αυτά που αποτελούν την περιρρέουσα ατμόσφαιρα αυτού του μπλόγκ. Επίσης η Τέχνη αποτελεί κεντρική θέση όσον αφορά στις δημοσιεύσεις αυτού του ιστότοπου, αφού η πρωταρχική μου ενασχόληση από εκεί ξεκινά κι' εκεί καταλήγει. Φανατικά πράγματα μην φέρεις εδώ, δεν είναι αυτός ο τόπος, φτηνές δημαγωγίες επίσης εξαιρούνται, σκέψεις δικές σου, γνήσιες, προβληματισμούς δικούς σου, πολύ ευχαρίστως, ανακύκλωση εκείνου του χαώδους, όπου σεύρω κι όπου μεύρεις, δεν το θέλω. Οι καλές εξηγήσεις κάνουν τους καλούς φίλους. Εύχομαι καλή ανάγνωση.

σημ: κάθε κείμενο μπορεί να αναδημοσιευτεί ελεύθερα φτάνει να αναφέρεται οπωσδήποτε
η πηγή του, δηλ, η ονομασία του μπλόγκ μου.
Σας ευχαριστώ για την κατανόηση!







Τρίτη, 20 Νοεμβρίου 2012



σχέδιο Νεοκλής Κυριάκου



Γιώργος Μοράρης


Νυμφοφιλία

Διαλέγετε το στοιχείο του ανέμου
καμωμένες από πάθη
που γίνονται διώκτες σας.
Τις δροσερές πνοές σας
αναζητούν να τις στραγγίσουν κυνηγοί
που θήλασαν μαστό μαινάδας.
Κρύβουν στις μπότες τους
πόδια τράγου
κι εσείς καταχθόνια θέλγητρα
να πολλαπλασιάζετε με τη βλάστηση
τον εαυτό σας.
Ακούμε τη φωνή του ς:
΄Οσες μπολιάστηκαν μ΄αγέρωχες δρυς
δεν συγγενεύουν με το αίμα των νυμφών;
Ντρέπονται τα πέπλα
κι έχουνε κόσμημα τη γύμνια –
Ακούμε τη φωνή σας:
- ΄Όταν πέφτουν τα πέπλα
μας χωρίζουν απ΄τους θεούς –

Κατευθύνετε τη φυγή μας
σ΄ένα μονοπάτι  που οδηγεί
στο σκοτεινό πνεύμα του δάσους.
Τότε μας κυκλώνετε
με μια χορευτική σκιά της μέλισσας
γύρω απ΄το νέκταρ του σπασμού μας
κρατώντας στο κλείσιμο των μηρών σας
τον πάταγο του ποταμού.
Τόσο αστείρευτοι κόλποι
όσο η καμπύλη του ορίζοντα
όταν ο ήλιος στο διάπυρο βύθισμά του
σε κείνο το αποδημητικό λυκόφως
ζωγραφίζει σύντομη
την αθάνατη μέρα μας.

Παρασκευή, 2 Νοεμβρίου 2012

ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΑΙΣΘΗΤΙΚΩΝ ΑΞΙΩΝ ( ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ)



Αλλοι μεγάλοι διανοούμενοι και ερευνητές της Σκέψης, ( Goethe, Marx, Hegel), έκαναν το ίδιο αργότερα, και σήμερα η Αισθητική, είναι μια ανεξάρτητη επιστήμη, που, αν και περίπλοκη αρκετά, μπορεί να φωτίσει τον μελετητή, που διαθέτει το ανάλογο φιλοσοφικό υπόβαθρο. Εμείς όμως θα δούμε το πράγμα, απ’ τη δική μας οπτική γωνία, χωρίς να περιπλακούμε σε ατελείωτους και λαβυρινθώδεις συλλογισμούς και αναλύσεις, με έννοιες όσο γίνεται πιο απλές και προσιτές στον καθένα από μας.


Ξεκινώντας από τη Φύση, συνηθίζουμε να θαυμάζουμε το γυμνασμένο αρμονικό σώμα, το υγιές κορμί και να απεχθανόμαστε τον άρρωστο, καχεκτικό και αγύμναστο οργανισμό. Θαυμάζουμε ένα ωραίο άλογο, ένα ψηλό και γερό δέντρο, αλλά μαγευόμαστε τα ίδιο, μπροστά σ΄ένα ολοπόρφυρο δειλινό, ή ένα πανοραμικό τοπίο. Χρησιμοποιούμε αυθόρμητα τη λέξη ωραίο, για να δηλώσουμε τα ευχάριστα συναισθήματα που ξεχειλίζουμε… Το δυνατό και υγιές συνδέεται με το ωραίο. Στην εκστατική ένωσή μας με τη φύση, σε μια ώρα ασυνήθιστη, εγκωμιάζουμε το αντικείμενο του θαυμασμού μας, με το ίδιο επίθετο. Στην παρούσα όμως περίπτωση, μας ενδιαφέρει αυτή η έννοια, όχι σαν επίθετο, αλλά σαν ουσιαστικό, και τη μεταθέτουμε από τη Φύση, στη σφαίρα της Αισθητικής.

Για να αισθανθούμε το ωραίο, πρέπει να είμαστε ευπαθείς δέκτες, καλλιεργημένοι, ευαίσθητοι, πρέπει να θέλουμε να γνωρίσουμε αυτή την εμπειρία, πρέπει να διψούμε για Τέχνη και να την θεωρούμε μια γνώση αξιόλογη και αναγκαία για το Πνεύμα μας. ΄Αλλως πως, είναι μάλλον απίθανο να λειτουργήσουμε αισθητικά. Ο άνθρωπος εκπαιδεύεται, για να είναι σε θέση να κατανοεί, και να απολαμβάνει αυτή την εμπειρία, στις σύνθετες εκδηλώσεις της.

Αν και τα πρότυπα του ωραίου που ο κόσμος κληρονόμησε από τους Αρχαίους ΄Ελληνες, επιβίωσαν μέχρι σήμερα, εντούτοις πολλά πράγματα άλλαξαν και διαφοροποιήθηκαν μέσα στους αιώνες. Πολλές επιρροές προσλήφθηκαν και αφομοιώθηκαν στη ροή της ιστορίας, και η μεγάλη αυτή παράδοση, που με την Αναγέννηση διαμόρφωσε τους κώδικες καλλιτεχνικής έκφρασης σε όλη την Ευρώπη, αρκετές φορές ταρακουνήθηκε και τέθηκε σε αμφισβήτηση και κριτική ανάλυση. Δεν είναι άσχετο αυτό με την εξάπλωση του Χριστιανισμού από τη μια, και την εξέλιξη της επιστήμης από την άλλη, όπου καινούριες συνθήκες και καινούρια οράματα, ήταν φυσικό να αλλοιώσουν το αισθητικό εγώ του ανθρώπου και να τον σπρώξουν να αναζητά κάθε τόσο ανανεωμένα σύμβολα και νέες φόρμες, για να εκφράσει νέα νοήματα και νέες εμπειρίες. ΄Αρα η κατανόηση της Τέχνης προϋποθέτει κάποτε ιστορική συνείδηση, αν είναι να μη λιθοβολούμε εμείς πρώτοι τους καινοτόμους και επαναστάτες δημιουργούς της.

Το ωραίο είναι πρώτ΄απ΄όλα μέσα μας. Ο δημιουργός μας προσφέρει το εργαλείο, να το ανακαλύψουμε, να το βγάλουμε έξω. Η ψυχή του ανθρώπου μοιάζει σαν ένα μεταλλείο. Ο καλλιτέχνης μας βοηθά να ανασύρουμε αυτό τα πολύτιμο μετάλλευμα που έχουμε βαθειά μέσα μας και να το γνωρίσουμε, να το καταλάβουμε. Είναι διεργασία που λαμβάνει χώραν υπόγεια, σκοπός της να ζωντανέψει όλο το είναι μας, να μας «θεραπεύσει». Πιστεύω απόλυτα πως η Τέχνη, στην πολύ πλατειά της λειτουργικότητα , πέραν από του να είναι και συνάμα γνωστική και διδακτική, πολιτική και θρησκευτική, είναι «θεραπευτική». Ισορροπεί τον άνθρωπο, θεραπεύει πληγές της ψυχής, δίνει νόημα στο χάος, πλουτίζει τον εσωτερικό κόσμο, εξυψώνει πάνω από την τύρβη της καθημερινότητας. Τον εξανθρωπίζει.

Με όλην αυτή τη δύναμη και επιρροή που μπορεί να έχει στον άνθρωπο, όχι λίγες φορές χρησιμοποιήθηκε σαν όπλο της εξουσίας ή της θρησκείας, για να προσεταιρισθεί τη μάζα, δηλ, τον κόσμο όπου η συνειδητή κρίση απουσιάζει. Χρησιμοποιήθηκε σαν εμβατήρια σε στρατούς, σαν προπαγάνδα σε πολέμους. Χρησιμοποιείται και σήμερα, για την εμπέδωση αξιών που εισάγονται αθόρυβα, από καταναλωτικές κοινωνίες, μαζί με τα προϊόντα τους.

Τώρα, πιο πολύ από χθές, χρειάζεται εκπαίδευση και προετοιμασία του πολίτη για να αντιλαμβάνεται ποιο είναι το ωραίο και ποιο είναι τα σκάρτο, στην κατανάλωση των εισαγομένων πολιτιστικών προϊόντων. Γιατί η έννοια του ωραίου δεν είναι μόνο συνδεδεμένη με τα μέσα έκφρασης, με το εξωτερικό κέλυφος του έργου Τέχνης, αλλά με αυτή ταύτην την ουσία του πράγματος, με την ιδέα που εκφράζεται, με το μήνυμα που θέτει ο δημιουργός σε κυκλοφορία. Σήμερα, όπου οι ιδέες, καμουφλαρισμένες με χίλιες δυο θελκτικές μορφές, κυκλοφορούν ανενόχλητα στα χέρια κερδοσκόπων εμπόρων, πρέπει να είμαστε σε θέση να ανιχνεύσουμε το ωραίο από το άσχημο, το ηθικό από το ανήθικο.

Εδώ τίθεται το ερώτημα, αν μπορούμε να ταυτίσουμε δυο ιδέες, ( ηθικό - ωραίο ),που ανήκουν φυσιολογικά σε διαφορετικά συστήματα αξιών. Ηθικής το ένα, Αισθητικής το άλλο. Η απάντηση δεν είναι δύσκολη, αν σκεφτούμε πως μια ιδέα με οποιοδήποτε ένδυμα κι αν την παρουσιάσουμε, για να είναι προοδευτικά τοποθετημένη, πρέπει να έχει σαν κίνητρο και σκοπό την απάμβλυνση των κοινωνικών διαφορών, τη στερέωση της Δημοκρατίας και στο σύνολό της να εξυπηρετεί τη ζωή και τις υγιείς δυνάμεις που την εκφράζουν. ΄Αρα υπάρχει ταύτιση όχι στα εξωτερικά σημεία αλλά στην ίδια την ουσία, γι αυτό και δεν μπορεί να είναι ωραία μια θέση πολεμόχαρη σε καιρούς ειρήνης, μια θέση ρατσιστική σε καιρούς παγκόσμιας συμφιλίωσης, μια ιδέα φανατισμού σε καιρούς συνδιαλλαγής και συναδέλφωσης. Ακόμα κι αν καμουφλαριστεί με ενδύματα πατριωτικά, ηθικοθρησκευτικά, ακόμη και αν μας δώσει ψευδώς την εντύπωση πως τα συμφέροντά μας προσωπικά και εθνικά, κινδυνεύουν, ανήκει στην αντίδραση και σαν ιδέα είναι οπισθοδρομική.

Κι έτσι φτάνουμε στο συμπέρασμα, πως η Τέχνη, δεν μπορεί να απομακρύνεται από τη ζωντανή πραγματικότητα, χωρίς βέβαια να καταντά επικίνδυνη προπαγάνδα, ή μασκαρεμένη προώθηση ψευδών ιδεωδών.

Η επαφή με τα καλλιτεχνικά πράγματα, καλλιεργεί το γούστο του ατόμου, κι έτσι έχουμε μια πρώτη αναγκαία βάση, που βοηθά στο πλησίασμα του έργου Τέχνης. «Όλοι κάνουμε μικροτεχνία», λέει ο Τσαρούχης. Ανεπτυγμένο γούστο σήμερα όμως, σημαίνει γνώση στην εκλογή προϊόντων, με καλαισθητική εμφάνιση, προς κατανάλωση. Δεν οδηγεί απαραίτητα, σε μια βαθύτερη, ουσιαστική σχέση με την Τέχνη, κι έτσι κινδυνεύουμε να πνιγούμε στα ρηχά, να χαθούμε στην επιφάνεια. Πρέπει να είμαστε έτοιμοι, να δούμε το ωραίο και πέραν του γούστου. Σε μορφές που δεν συνηθίσαμε, που δεν είμαστε εξοικειωμένοι, στην απλότητα, την αυστηρότητα του ύφους, στο αναπάντεχο.

Η ζωγραφική στη σύγχρονη εποχή, όπως και η ποίηση, διανύουν μια ιδιαίτερη περίοδο αναπροσαρμογής των εκφραστικών των μέσων. Η φωτογραφία, ο κινηματογράφος, η ψυχολογία, η επιστήμη, επηρέασαν και επέφεραν αλλαγές στη σχέση άνθρωπος – φύση, άνθρωπος – πολιτισμός και , κατά συνέπεια, δημιουργός –κοινωνία. Δεν περιμένουμε, ούτε ζητούμε εδώ κι ένα αιώνα, η ζωγραφική να αποτυπώνει σαν φωτογραφία τον εξωτερικό κόσμο, ούτε να μας διηγείται όπως ο Tintoretto «σκηνές σε στυλ κινηματογραφικό» ( Picasso ). H φωτογραφική μηχανή τα κάνει καλύτερα, σχεδόν τέλεια.

Σπουδασμένοι ζωγράφοι και αυτοδίδακτοι(naïf) – μια σχέση αρμονικής αλληλοσυμπλήρωσης. ΄Ηταν τότε που ο τελωνοφύλακας Henri Rousseau, έπαιξε σημαντικό ρόλο με τη δουλειά του, στη ζύμωση των καλλιτεχνικών αναζητήσεων και με την σταθερότητα της φόρμας του, επηρέασε τους τότε κυβιστές πρωτοπόρους Braque και Picasso. Μπορούμε να θυμηθούμε σύγχρονα παραδείγματα, στο δικό μας χώρο, τέτοιων φαινομενικά ανορθόδοξων σχέσεων, που εξακολουθούν να μας πείθουν, πως η ζωγραφική δεν διδάσκεται αλλά είναι σύμφυτη κλίση, και δεν υπακούει σε Ακαδημίες και προγράμματα. Θεόφιλος και Τσαρούχης. Κάσιαλλος και Διαμαντής συνεχίζουν να αποδεικνύουν την αναλλοίωτη φύση του ταλέντου, είτε φοιτήσεις σε Ακαδημίες είτε όχι.

΄Ολην αυτή τη διαδρομή έκανα, λαμβάνοντας υπόψη πως ο θεατής πρέπει πρώτα να πάρει τη σωστή στάση μέσα του και να μη αφήσει τις λαθεμένες μισές γνώσεις – γνώμες να τον εμποδίσουν από του να σταθεί αγνά και καθαρά μπροστά στο έργο που θέλει να νιώσει, κι έτσι να μπορέσει δίκαια, να μοιραστεί κι αυτός τη χαρά του δημιουργού. Δεν απευθύνομαι στον χωρικό. Αυτός την Τέχνη του, αυτήν που έχει ανάγκη ( και που του την στερήσαμε βίαια ) την αντιλαμβάνεται πολύ καλά.

Απευθύνομαι στον άνθρωπο της πόλεως, στον σπουδασμένο Κύπριο, αυτόν που πηγαίνει στις εκθέσεις προκατειλημμένος, αυτόν που ξέρει σαν ζωγράφο μόνο τον τάδε συγγενή ή φίλο του, που παραδέχεται μόνο αυτούς που πουλάνε, ( σαν να είναι το χρήμα αξία πνευματική ), ξεχνώντας ότι ο λαός μας παρέδωσε αριστουργήματα,( ποίηση, τραγούδι, ζωγραφική κλπ) τζάμπα και αφορολόγητα, …κι ένα σωρό άλλα.

Μια κυρία σε μια ομαδική έκθεση, μιλώντας με τον ζωγράφο που παρουσίαζε τα έργα του (aquerello, νερομπογιά), ρώτησε: « Είναι ελαιογραφία αυτή η τεχνοτροπία;». Ελπίζω τα σχολεία, ν΄αρχίσουν να κάνουν καλή δουλειά πια, για ν΄αποφεύγονται τραγελαφικές του είδους τούτου περιπτώσεις. Η άγνοια και η προκατάληψη, κλείνουν το μάτια, που είναι τα παράθυρα της ψυχής και οδηγούν στην τύφλωση. Για τον πεθαμένο και τον τυφλό, τα κίτρινα ηλιοτρόπια του Van Gongh και τα νούφαρα της λίμνης του Monet, δεν υπάρχουν. Εμείς παίρνουμε ταπεινά πηλό, αλείβουμε τα μάτια αυτών που δεν βλέπουν με την ελπίδα πως θαύμα, θα γίνει πάλι.

ΝΕΟΚΛΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΥ

Ζωγράφος

ENA ΠΑΛΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΠΟΥ ΔΗΜΟΣΙΕΨΑ ΣΤΟΝ ΦΙΛΕΛΕΦΘΕΡΟ ΤΟ 1988


ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΑΙΣΘΗΤΙΚΩΝ ΑΞΙΩΝ




"Τι θλίψη για το ζωγράφο που λατρεύει τις ξανθές,

να μη μπορεί να τις βάλει στον πίνακά του γιατί δεν

ταιριάζουν μ΄ένα καλάθι φρούτα". PICASSO

( Cahiers d’ Art τεύχος 7, Οκτ. 1935 )



Το κείμενο που ακολουθεί σκοπό έχει ν΄αναλύσει μια σειρά από

έννοιες, που κρίνονται αναγκαίες για τη σωστή κατανόηση του έργου Τέχνης.

Δεν αποτελεί φιλοσοφικό δοκίμιο ή εργασία πρωτότυπη με ακαδημαϊκές φιλοδοξίες, αλλά προσπάθεια συμφιλίωσης κάποιου ορισμένου κοινού, προς

επιτεύξεις πνευματικές που έγιναν, όχι μόνο για ευχαρίστηση του δημιουργού, μα όπως πιστεύω, για να χαρίσουν κάποιες στιγμές ψυχικής πλήρωσης και εσωτερικής ικανοποίησης στον ευαίσθητο θεατή. Κι εδώ, έχουμε να κάνουμε με τον θεατή-δέκτη της Κύπρου, αυτού του συγκεκριμένου πολιτιστικού χώρου.

Χρησιμοποίησα τον πιο πάνω όρο, ξεκινώντας απ΄την υπόθεση πως η αισθητική εμπειρία απαιτεί την ύπαρξη και δράση, τριών βασικών στοιχείων: α) του δημιουργού-πομπού, β) του θέματος, ( της ιδέας που εκφράζεται), και γ) του δέκτη-θεατή. Τρία μόρια απαραίτητα που μας κάνουν Ένα: την Τέχνη, που σκοπό έχει την πνευματική καλλιέργεια και εξύψωση του ατόμου. Αυτά τα τρία στοιχεία, αλληλοσυμπλέκονται και από τον τρόπο που μεταξύ τους αλληλοεπηρεάζονται και λειτουργούν, καθορίζεται το ύψος του επιτεύγματος στον πολιτιστικό χώρο όπου συναντώνται.



Η ανάγκη της Τέχνης είναι σύμφυτη με τον άνθρωπο, όπως εκείνη της Θρησκείας και της Επιστήμης. « Ουκ επ΄άρτω μόνον ζήσεται άνθρωπος», είπεν ο Ιησούς. Η ανάγκη για πνευματική τροφή, επαληθεύει την εσωτερική ζωή του ανθρώπου, το εσωτερικό οικοδόμημα, τη συνείδηση και την ψυχή του. Όπως το σώμα απαιτεί υλική τροφή για επιβίωση, έτσι και η ψυχή, έχει ανάγκη πνευματικής τροφής για να ολοκληρωθεί στον κύκλο της εξέλιξης της.

Aυτός που κατεργάζεται ήχους, εικόνες, άπλαστην ύλη, νοήματα, και μορφοποιεί όλο αυτό το υλικό μεταπλάθοντάς το σε σύνολα ευχάριστα και γοητευτικά για τον άνθρωπο, μοιάζει μ΄ένα μικρό θεό. Εδώ έρχονται στο νου μου, τα λόγια του μεγάλου γλύπτη της εποχής μας, του Ούγγρου Brancusi: « Θέλω να ζω σαν βασιλιάς, να δουλεύω σαν σκλάβος, να δημιουργώ σαν Θεός». Είναι πράγματι σαν ένας μικρός θεός. Αυτή την ιδιαίτερη κλίση που του χάρισε η Φύση, αυτή την έμφυτη ικανότητα που την ονομάζουμε τάλαντο, θέτοντας σε κίνηση, συνδέει και κατανέμει, συνθέτει και αντιθέτει, χρώματα και τόνους, σχήματα και στίγματα, γραμμές και αποστάσεις, και δημιουργεί πάνω στην άσπρη επιφάνεια του τελάρου, εκεί που πριν δεν ήταν ζωή, την κίνηση, τον παλμό, τις αρμονίες, τις εύληπτες υποβλητικές εικόνες, ταράζοντας το συναίσθημα και θέτοντας σε κίνηση την φαντασία, αυτή την ζωοποιό δύναμη του πνεύματος. Η Τέχνη έχει να κάμει με την φαντασία. Η ανάπτυξη αυτής της ιδιότητας του πνεύματος, η καλλιέργειά της σε υψηλά σημεία μορφοπλαστικής δύναμης, καθορίζει το επίπεδο της δημιουργικής μόρφωσης και της καλλιέργειας του ατόμου.

Πού διακόπτεται αυτή η σχέση και χωλαίνει η επικοινωνία; Ο καλλιτέχνης μήπως δεν στέλνει εύληπτα σήματα ή ο θεατής μεταμορφώθηκε σε στοιχείο αδρανές και οκνό, όπου οι αισθήσεις του πλέον κατάντησαν απλώς και μόνο, όργανα εξυπηρέτησης βιολογικών και πρακτικών αναγκών; Μήπως η ιδέα δεν τον ξυπνά, γιατί είναι αδύνατη; Τάχα να έγινε μονότονος ο δημιουργός και επήλθε κούραση και δυσκινησία της φαντασίας; Αγωνιώδη ερωτήματα, γιατί θέτουν ολοκάθαρα το πρόβλημα της πολιτιστικής οπισθοδρόμησης.

Ο καλλιτέχνης είναι αναπόσπαστο μέρος του κοινωνικού συνόλου. Είναι δραστική, θα έλεγα κοινωνική μονάδα. Μαζί με το διανοούμενο και τον επιστήμονα, συντηρούν και προωθούν όλα εκείνα τα στοιχεία του πολιτισμού, που καθορίζουν τη στάθμη της εξέλιξης μιας κοινωνίας. Δραστηριοποιούν το Πνεύμα και , μέσα από τις ενέργειές τους, καθορίζουν το στίγμα της εποχής τους. Αποτελούν τη συνείδηση του ιστορικού γίγνεσθαι. Σαν πνευματικοί ταγοί, επωμίζονται την ευθύνη της μορφοποίησης και της κωδικοποίησης, των προβλημάτων, των αξιών, των μύθων, της παράδοσης, των καινούργιων ιδεών και , σαν δέκτες της παγκόσμιας αγωνίας, γίνονται με τη σειρά τους οι πομποί, που μεταδίνουν εύληπτα, στη γλώσσα και στον πολιτισμικό κώδικα του λαού μας, όλ΄αυτά τα μηνύματα. Είναι δηλ. πλάστες και συντηρητές της παράδοσης.

Το χάσμα πού δημιουργείται, πού σταματά η συνέχεια; Πώς φτάσαμε στο σημείο να μην καταλαβαίνουμε την Τέχνη; Στα όσα είπαμε και στα όσα θα πούμε παρακάτω, γίνεται προσπάθεια να απαντηθεί το ερώτημα.

΄Οσα γίνονται στον πνευματικό τομέα, λειτουργούν, ανθίζουν και καρποφορούν, μέσα απ΄ την αδιάκοπη πάλη του ανθρώπου για ευτυχία, μέσα απ΄την αδιάκοπη διακίνηση των αγαθών που παράγει, που καταναλώνει, μέσα απ΄την αέναη κίνηση της ικανοποίησης των αναγκών του ενστίκτου, και την κοινωνική ολοκλήρωση. Πράγματα αξεχώριστα, ανάγκες αλληλοσυμπληρούμενες.

Η δική μας κοινωνία, παρά την σημαντική της υλική πρόοδο, δεν αντισταθμίζει την πνευματική της φτώχεια. Παρά τη δραματική προσπάθεια της κοινωνίας μας, να φανεί πως εξευρωπαίστηκε, ανήκουμε , είτε το θέλουμε είτε όχι, στις « αναπτυσσόμενες» χώρες. Αποδεσμευόμενοι από μια αγροτική κουλτούρα αιώνων, που είχε σαν παράδοση, μόνο τη λαϊκή Τέχνη και τους Βυζαντινούς μύθους, ερχόμαστε αντιμέτωποι με πολιτιστικά στοιχεία, που τελείως φυσιολογικά « εισήχθησαν», από άτομα όπου η μόρφωσή τους έλαβε χώραν στην Ευρώπη ή σε χώρες με μεγάλη πολιτιστική παράδοση.

Η σκηνή μετατοπίζεται από το χωριό στην πόλη, όπου η ανάπτυξή της προωθεί, πιο πολύ την προσωπική έναντι της συλλογικής καλλιτεχνικής έκφρασης, εμπλουτίζοντας τον καλλιτεχνικό κώδικα με καινούρια μορφολογικά στοιχεία, που ξεφεύγουν από τη μεγάλη μας λαϊκή παράδοση. Ζωγράφοι σαν τον Διαμαντή και τον Κάνθο, μετεφύτευσαν με παλμό και συγκίνηση την προβληματική της Ευρωπαϊκής Τέχνης, και χωρίς να υποτιμήσουν αυτά που πρόσφερε η Κύπρος τότε, έδωσαν έργο αξιόλογο μα και προσιτό στον Κύπριο θεατή. Ο συμβολισμός τους ήταν ξεκάθαρος και ταυτιζόταν με την ίδια την εικόνα.

Ο Κάσιαλλος, βέβαια, αν και αυτοδίδακτος, ξεφεύγει εξίσου απ΄την συλλογική κουλτούρα και δημιουργεί δικό του καλλιτεχνικό ιδίωμα, που τον κατατάσσει δικαιωματικά ανάμεσα στους πρώτους τότε επώνυμους καλλιτέχνες. Το ίδιο, σημαντικό έργο δημιούργησαν ο Π. Γεωργίου και αργότερα, ο Χρ. Σάββα, που όμως αυτός ο τελευταίος, μετέβαλε ριζικά τον πλαστικό χώρο μετατοπίζοντας τον κοντά στο κυβιστικό ιδίωμα, κι έτσι μ΄αυτό αρχίζει και η δυσκολία πια του μέσου θεατή, να «παρακολουθήσει» και να κατανοήσει τα εικαστικά.

Αρκετά λανθασμένη βέβαια, ιδέα, ότι καταλάβαιναν τους πρώτους, επειδή ήταν πιο κοντά στη φυσική φόρμα, γιατί η κατανόηση της ποιότητας του έργου δεν είναι μονάχα η αντίληψη της παράστασης, της εικόνας, του θέματος, ( τι παριστάνει το έργο), αλλά η βαθειά αίσθηση ( ενστικτώδης, ή κατόπιν σωστής παιδείας) του οργανωμένου πλαστικού χώρου και η επικοινωνία με την ιδέα του έργου. Αν ο καλλιτέχνης βέβαια μπόρεσε, με τα δικά του μέσα, σύμβολα της Τέχνης του, να μεταδώσει καθαρά και με ένταση το μήνυμα, ώστε και αυτός να αποφορτιστεί και να «θεραπευθεί», επιτυγχάνοντας συγχρόνως το ίδιο και για τον ευαίσθητο, ετοιμασμένο, θεατή. Δηλαδή να τον «θεραπεύσει», ή να τον διδάξει, ή να τον ξυπνήσει, να τον οδηγήσει στην αποκρυστάλλωση των συναισθημάτων του και στη στερέωση της συνείδησής του. Κι εφόσον το έργο γίνεται κοινό σημείο αναφοράς, να τον καλλιεργήσει στη συλλογική αίσθηση, στην πολιτιστική κοινωνικοποίηση, που είναι λειτουργία σημαντική της Τέχνης, όταν αυτή δρα και αναπτύσσεται σε δημοκρατικά πλαίσια, και δεν χρησιμοποιείται μόνο για προπαγανδιστικούς σκοπούς.

Άς αναζητήσουμε όμως νήματα και δρόμους, πιθανές διεξόδους, για μια σωστή προσέγγιση του έργου Τέχνης. ΄Ας μεταπηδήσουμε στην Επιστήμη της Αισθητικής, κι ας πιάσουμε τον πρώτο –πρώτο όρο, που είναι η αρχή και το τέλος αυτής ταύτης της έρευνας: Το ωραίο, το όμορφο, το αρμονικό. Ο Πλάτωνας δεν άφησε ούτε αυτή την έννοια, χωρίς να την ψάξει και να την εντάξει μέσα στο καλοθεμελιωμένο έργο του. Μολονότι έβαζε την Τέχνη σε δεύτερη μοίρα, ίσως και Τρίτη, μετά την φιλοσοφία, εντούτοις στον « Ιππία τον Μείζωνα», διεξήλθε και αυτό το θέμα με τρόπο που μπορεί αν φωτίσει και σήμερα τον αναγνώστη.

( ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ)