Δημοφιλείς αναρτήσεις

Προς Αναγνώστη Καλωσόρισμα και μια εξήγηση

Αγαπητέ αναγνώστη, καλώς όρισες στα μέρη μας, μπορείς να ξεκουραστείς λίγο εδώ, δεν έχουμε θέματα που λειτουργούν σαν ενοχλητικές μυίγες, εδώ θα βρεις κάποια κείμενα ποίησης ή πεζά, κείμενα φιλοσοφίας, αρχαίου ελληνικού λόγου, κείμενα γραμμένα στις πιο γνωστές ευρωπαϊκές γλώσσες, (μια καλή μετάφραση εκ μέρους σου θα ήταν ευπρόσδεκτη) που μου έκαναν εντύπωση, αν κι εσύ βρεις κάτι, πολύ ευχαρίστως θα το δημοσιεύσω αν είναι κοντά σ'αυτά που αποτελούν την περιρρέουσα ατμόσφαιρα αυτού του μπλόγκ. Επίσης η Τέχνη αποτελεί κεντρική θέση όσον αφορά στις δημοσιεύσεις αυτού του ιστότοπου, αφού η πρωταρχική μου ενασχόληση από εκεί ξεκινά κι' εκεί καταλήγει. Φανατικά πράγματα μην φέρεις εδώ, δεν είναι αυτός ο τόπος, φτηνές δημαγωγίες επίσης εξαιρούνται, σκέψεις δικές σου, γνήσιες, προβληματισμούς δικούς σου, πολύ ευχαρίστως, ανακύκλωση εκείνου του χαώδους, όπου σεύρω κι όπου μεύρεις, δεν το θέλω. Οι καλές εξηγήσεις κάνουν τους καλούς φίλους. Εύχομαι καλή ανάγνωση.

σημ: κάθε κείμενο μπορεί να αναδημοσιευτεί ελεύθερα φτάνει να αναφέρεται οπωσδήποτε
η πηγή του, δηλ, η ονομασία του μπλόγκ μου.
Σας ευχαριστώ για την κατανόηση!







Δευτέρα, 30 Απριλίου 2012

Οι λαθρομετανάστες άνθρωποι ή εμπορεύματα;


Παρά τις διαμαρτυρίες των αντιρατσιστικών οργανώσεων, παρά την έκκληση ακόμα και του επικεφαλής του γραφείου της Υπάτης Αρμοστίας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στην Ελλάδα, Γιώργου Τσαρμπόπουλου («ο απαξιωτικός όρος λαθρομετανάστες, που εξομοιώνει τον ανθρώπινο πόνο με εμπορεύματα, πρέπει επιτέλους να εξαλειφθεί από το λεξιλόγιο», «Αυγή», 21/6/2009), τα μέσα ενημέρωσης και τα περισσότερα πολιτικά κόμματα εξακολουθούν να χρησιμοποιούν τον όρο «λαθρομετανάστες» για να περιγράψουν τους πρόσφυγες και τους οικονομικούς μετανάστες που καταφεύγουν στη χώρα μας.
Είναι γνωστό ότι η γλώσσα τσακίζει κόκαλα. Στην προκειμένη περίπτωση τα κόκαλα είναι κόκαλα «αλλοδαπών». Αρα μικρό το κακό. Μήπως όμως δεν είναι ακριβώς έτσι;
Η ιστορία της λέξης αυτής λέει πολύ περισσότερα από όσα θα ήθελαν εκείνοι που τη χρησιμοποιούν με επιμονή. Γιατί αυτή η ιστορία ανατρέπει τον ισχυρισμό ότι οι έλληνες μετανάστες ήταν πάντα νόμιμοι και ότι η μετάβασή τους στα ξένα έγινε με οργανωμένο τρόπο, άρα δεν μπορεί να συγκρίνονται με τους μετανάστες από την Ασία και την Αφρική που φτάνουν σήμερα στην Ευρώπη.
Στα λεξικά ο όρος «λαθρομετανάστης» καταγράφεται από τη δεκαετία του 1990 (βλ. σχετικά http://sarantakos.wordpress.com). Αλλά η λέξη εμφανίζεται από τις αρχές του 20ού αιώνα και αναφέρεται αποκλειστικά σε έλληνες μετανάστες. Ο νεολογισμός προέκυψε ίσως από τον όρο «λαθρεπιβάτης», γιατί οι Ελληνες που έφευγαν για τις ΗΠΑ χωρίς επίσημα χαρτιά συχνά δεν είχαν και εισιτήρια.
Χάρη στην πρόσφατη ψηφιοποίηση μεγάλου μέρους του ελληνικού τύπου, μπορούμε να ανιχνεύσουμε κάποιες πρώτες χρήσεις του όρου. Η παλιότερη αναφορά που εντοπίσαμε αναφέρεται στους «λάθρα μεταναστεύσαντες» Ελληνες και τα μέτρα που πήρε το υπουργείο Ναυτικών στο λιμάνι του Πειραιά για να εμποδίσει το ρεύμα της μαζικής φυγής προς την Αμερική («Σκριπ», 26/8/1916).
Οι αναφορές της ίδιας εφημερίδας μετά από μια δεκαετία έχουν πολύ δραματικότερο χαρακτήρα. Κάτω από τον τίτλο «Τα μαρτύρια των Ελλήνων μεταναστών - Πού τους αποστέλλουν εξαπατώντες αυτούς» (16/3/1927), περιγράφεται η περιπέτεια 15 Ελλήνων που μετέβησαν στην Κούβα και από εκεί «παρελήφθησαν από κάποιον πράκτορα Αλεξιάδη» και επιβιβάστηκαν σε μικρό βενζινόπλοιο, «κρυφθέντες εντός μεγάλων δεμάτων χάρτου, διά να εισέλθουν εις την Β. Αμερικήν λαθραίως κατά την εκφόρτωσιν του εμπορεύματος». Κανένας δεν τα κατάφερε: «Κατά τον πλουν τέσσαρα δέματα χάρτου ανηρπάγησαν από τα κύματα και οι εν αυτοίς ατυχείς μετανάσται επνίγησαν. Εις άλλος μετανάστης εθανατώθη οικτρότατα κατά την εκφόρτωσιν του δέματος του χάρτου εντός του οποίου είχε κρυφθή, διότι το βαρούλκον του πλοίου του διετρύπησε την κοιλίαν».
Αντίστοιχο είναι και το δημοσίευμα που υπέδειξε στον Πάνο Τριγάζη ο καθηγητής του ΑΠΘ Γιώργος Τσιάκαλος (βλ. «Αυγή» 13/6/2009). Πρόκειται για ρεπορτάζ στο «Εμπρός» με τίτλο «Η λαθρομετανάστευσις εις τον λιμένα Πειραιώς» (26/4/1929):
«Πόσα περιστατικά Ελλήνων λαθρομεταναστών δεν μας είναι γνωστά. Χιλιάδες άνθρωποι γυμνητεύουν, πεινούν περιφερόμενοι εις τον Καναδάν ή την Αργεντινήν όπου έχουν αποσταλή πλανηθέντες παρά των πρακτόρων αυτών οι οποίοι εφρόντισαν να πείσουν τούτους ότι η Γη της Επαγγελίας είναι εκεί και ότι τα δολάρια τους αναμένουν εις τας προκυμαίας. [...] Με ατμόπλοιον επέστρεψαν προ ημερών 17 λαθρομετανάσται. Ούτοι κατήγγειλαν ότι εξαπατήθησαν ενταύθα υπό διαφόρων πρακτόρων, ότι τους πήραν και την τελευταίαν πεντάραν και ότι εις τα αμερικανικά εδάφη αντί χρυσού εύρον την πείναν και την απόγνωσιν... "Φωνάχτε σε όλο τον κόσμο", κατέθεσαν ούτοι. "Γράφτε στις εφημερίδες να μη φεύγη κανείς για εκεί! Τι τραβήξαμε δεν λέγεται. Φυλακή, πείνα, θάνατος, κακομοιριά". Μόλις αποβιβασθούν εις τον Καναδάν ή την Αργεντινήν τους περικυκλώνουν διάφορα πρόσωπα και τους υπόσχονται ότι θα τους εισαγάγουν εις το έδαφος των Ηνωμένων Πολιτειών [αλλά] κατόπιν πολλών περιπετειών τους εγκαταλείπουν πειναλέους και ρακένδυτους». Το δημοσίευμα αναφέρεται και στη σύλληψη όσων οργάνωσαν το ταξίδι των μεταναστών (οι «δουλέμποροι» που θα λέγαμε σήμερα). Ολοι Ελληνες φυσικά.
Οι αναφορές σε «λαθρομετανάστες» πολλαπλασιάζονται όσο πλησιάζει η οικονομική κρίση του 1929 και οι ΗΠΑ πιέζουν τις χώρες προέλευσης μεταναστών να πάρουν μέτρα. Τον όρο «λαθρομετανάστης» για τους Ελληνες χρησιμοποιεί και σε άρθρο του γραμμένο ειδικά για το «Ελεύθερον Βήμα» ο υπουργός Εργασίας των ΗΠΑ, Τζέιμς Ντέιβις (25/2/1928): «Αργά ή γρήγορα, εφόσον δεν υπάρχει νόμιμος περιορισμός διά τον εκτοπισμόν των λαθρομεταναστών, πιστεύω ότι κάθε λαθραίως εισελθών ξένος θα ευρεθή υποψήφιος προς εκτοπισμόν. Διά να σταματήση εντελώς η λαθραία είσοδος θ' απαιτηθούν αυστηρότεροι νόμοι και μεγαλυτέρα οργάνωσις των οικείων υπηρεσιών».
Είχε προηγηθεί εκτενής ανάλυση της ίδιας εφημερίδας για τις νέες συνθήκες που αντιμετωπίζουν οι «λαθρομετανάστες» στις ΗΠΑ (3/1/1928). Το άρθρο εφιστά την προσοχή των «λαθραίων μεταναστών» να μη «αποστέλλωσι τα τέκνα των, τας συζύγους των, τους αδελφούς των και τους άλλους οικείους των εις τας Ηνωμένας Πολιτείας διά των διαφόρων τούτων τυχοδιωκτικών μέσων, τα οποία σκέπτονται απάνθρωπα υποκείμενα διά να κερδίσουν ελάχιστα χρήματα εις βάρος της τιμής και της ζωής των άλλων». Υποδεικνύεται μάλιστα η «κανονική μετανάστευσις», την οποίαν εξασφαλίζουν «μόνο σοβαρά γραφεία μεγάλης περιωπής ισχυρώς οργανωμένα και από πολλών ετών λειτουργούντα [...] τοιαύτα δε γραφεία είναι εν Ελλάδι σχεδόν μόνα τα γραφεία του New York Athens Express Company των Αδελφών Κοντονή».
Ειρωνεία της τύχης. Τον Απρίλιο του ίδιου χρόνου οι αδελφοί Κοντονή συνελήφθησαν, με βαριές κατηγορίες για απάτη, λαθραία μετακίνηση, μέχρι και για φόνο μεταναστών...
Σιγά σιγά, ο όρος «λαθρομετανάστες» έπαυσε να χρησιμοποιείται για Ελληνες. Μετά το τέλος του Β' Παγκόσμιου Πολέμου οι ελληνικές εφημερίδες χαρακτήριζαν «λαθρομετανάστες» τους εβραίους επιζήσαντες του Ολοκαυτώματος που επιχειρούσαν να διαφύγουν στην Παλαιστίνη (βλ. λ.χ. «Εμπρός», 10 και 11/10/1947). Από τότε και μέχρι το 1990 που τον ξαναθυμηθήκαμε, η χρήση του όρου είναι σποραδική και συνήθως γίνεται για να περιγραφούν εγκληματίες που έχουν και την ιδιότητα του αλλοδαπού.
Ας έχουν λοιπόν υπόψη τους αυτό το ιστορικό βάρος του όρου «λαθρομετανάστης» όσοι συνεχίζουν να τον χρησιμοποιούν. Κι ας συλλογιστούν κάθε φορά που τον εκστομίζουν ότι δημιουργήθηκε για να δώσει εγκληματικό περιεχόμενο στη μαζική φυγή από την Ελλάδα απελπισμένων συμπατριωτών μας.

Τετάρτη, 25 Απριλίου 2012

Αλέξανδρος Ιόλας: Το εξέχον θήραμα του αυριανισμού

Η έκδοση της βιογραφίας του Αλέξανδρου Ιόλα από την Οδό Πανός δίνει την αφορμή στον Χρήστο Παρίδη να αφηγηθεί τις σημαντικότερες στιγμές μιας αμφιλεγόμενης και συνάμα επιδραστικής προσωπικότητας.

Magnify Image
Για χρόνια δεν περνούσε μέρα που η "Αυριανή" να μην ασχολείται μαζί του. Αυτό γινόταν εν μέρει για να πληγεί ο φίλος του Κωνσταντίνος Καραμανλής- εξού και οι επίσης χυδαιότατες επιθέσεις εναντίον της "συκιάς Χατζιδάκι".
Έχουν περάσει είκοσι πέντε χρόνια από τον θάνατο του Αλέξανδρου Ιόλα, ενός ανθρώπου που πέρασε από την ελληνική δημόσια ζωή, προκαλώντας τρομερή χλαπαταγή, απορρίφθηκε από την κυρίαρχη λογική, μυθοποιήθηκε από κάποιους, λαβώθηκε ανεπανόρθωτα από τον Τύπο, αγνοήθηκε από την πολιτεία κι έφυγε βαθιά απογοητευμένος από τους συμπατριώτες του. Μια σημαντική προσωπικότητα της διεθνούς εικαστικής σκηνής που επηρέασε και εν μέρει καθόρισε τη σύγχρονη τέχνη και που οφείλαμε να του αποδώσουμε ανάλογες τιμές. Αντ’ αυτού, πολεμήθηκε λυσσαλέα.

Αλεξανδρινός, άφησε στα δεκαοκτώ του, το 1926, την οικογένειά του, παίρνοντας μαζί του δέκα χρυσές λύρες, τρεις συστατικές επιστολές του Κωνσταντίνου Καβάφη (για τον Παλαμά, τον Σικελιανό και τον Μητρόπουλο), μια υπέρμετρη φιλοδοξία και όνειρα μεγαλείου. Τι ήθελε να γίνει δεν ήξερε πραγματικά: πιανίστας ίσως ή χορευτής. Η δεσποτική του γιαγιά τού είχε πει: «Πήγαινε στη Γερμανία ή τη Γαλλία, ποτέ στην Ελλάδα». Το ένστικτό της για την πατρίδα θα επαληθευόταν οικτρά μισό αιώνα αργότερα. Όμως, ο Κωνσταντίνος Κουτσούδης, όπως ήταν το πραγματικό του όνομα, ήθελε ν’ αποδράσει και ν’ ανοίξει τα φτερά του για να πετάξει όσο πιο μακριά γινόταν.

Οι απόπειρες του πατέρα του να τον φέρει πίσω και να γίνει βαμβακέμπορος δεν καρποφόρησαν. Η ζωή στην Αθήνα είχε μια γοητευτική ελευθερία. Άλλωστε ανήκε ήδη, ως προστατευόμενος, σε έναν κύκλο ξεχωριστό. Συναναστρεφόταν την Κοτοπούλη, ο Σικελιανός τον προετοίμαζε για τις Δελφικές Γιορτές και η Νέλλη Σεραϊδάρη τον φωτογράφιζε να χορεύει στον Παρθενώνα. Αλλά σύντομα θ’ αποδρούσε ακόμα πιο μακριά. Έτσι βρέθηκε, εν έτει 1929, στο Βερολίνο, αυτήν τη φορά με μια επιστολή του Δημήτρη Μητρόπουλου προς τον σκηνογράφο της όπερας Πάνο Αραβαντινό.

Εκπάγλου καλλονής, πανέξυπνος, ταλαντούχος, κοσμοπολίτης, δεν χρειάστηκε πολύ για ν’ αναδειχτεί. Θριάμβευσε σχεδόν από την πρώτη στιγμή ως πρώτος χορευτής, απολαμβάνοντας συγχρόνως όλη εκείνη την τρέλα και την ελευθεριότητα του Μεσοπολέμου. Η άνοδος του ναζισμού τον ανάγκασε σε νέο φευγιό για το Παρίσι, το οποίο θεωρούνταν διεθνές κέντρο του χορού. Εκεί συνδέθηκε με τον Πωλ Βαλερύ, ο οποίος τον επηρέασε καθοριστικά στον τρόπο σκέψης του, αλλά και με τον Αντρέ Μπρετόν, τον θεωρητικό του σουρεαλισμού. Αναπόφευκτα ήρθε σε επαφή με την τέχνη και τον μοντερνισμό. Μια μέρα του 1931, περνώντας έξω από μια γκαλερί, έμεινε ενεός μπροστά σε έναν πίνακα του Ντε Κίρικο. Μπήκε μέσα, τον καπάρωσε και χρειάστηκαν πέντε χρόνια για να τον ξεπληρώσει. Μαζί κέρδισε και τη φιλία του ελληνοτραφούς Ιταλού ζωγράφου, με τον οποίο εντρύφησε στον κόσμο του πνεύματος. Έτσι, άρχισε να γνωρίζει τους πάντες. Τον Ραούλ Ντιφί, που του έκανε το πορτρέτο, τον Κοκτώ, τον Πικάσο, τον Μπρακ, τον Μαν Ρέι και τον Μαξ Ερνστ.




Το 1940 συνδέθηκε με τη Θεοδώρα Ρούσβελτ, εγγονή του Αμερικανού Προέδρου, η οποία τον «βάφτισε» Αλέξανδρο Ιόλα. Έστησαν ένα μπαλέτο κι έφυγαν για περιοδεία στη Βραζιλία. Έμειναν μαζί μέχρι το 1943 και λίγο μετά αποφάσισε να εγκαταλείψει τον χορό. Με τη βοήθεια της φίλης του δούκισσας Μαρία ντε Γκραμόν άνοιξε το 1946 την πρώτη του γκαλερί στη Νέα Υόρκη, όπου παρουσίασε ατομικές εκθέσεις του Ρενέ Μαγκρίτ και του Μαξ Ερνστ, με τον οποίο τον συνέδεε μεγάλη φιλία και αλληλοεκτίμηση. Το 1952 «ανακάλυψε» τον Άντι Γουόρχολ, κάνοντάς του την πρώτη έκθεση, μια σειρά εικονογραφήσεων διηγημάτων του Τρούμαν Καπότε. Από εκεί και μετά η πορεία ήταν μόνο ανοδική και θριαμβική. Άνοιγε τη μία γκαλερί μετά την άλλη, ξεκινώντας με τη Γενεύη το 1963. Ακολούθησαν Παρίσι, Λονδίνο, Μιλάνο, Μαδρίτη, Βυρηττός. Ζει μυθιστορηματικά, ασκώντας τεράστια επιρροή στη σύγχρονη τέχνη. Ο ζωγράφος Γιώργος Λαζόγκας εξηγεί: «Τη δεκαετία του ’60 δημιουργείται μια γέφυρα μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ και ο Ιόλας σ’ αυτό το άνοιγμα πρωταγωνίστησε σε παγκόσμια κλίμακα».

Όλα αυτά τα χρόνια δεν ξέχασε ποτέ ούτε την οικογένειά του ούτε την Ελλάδα. Κάθε καλοκαίρι το περνούσε εδώ. Γύρω στο 1950, τον καιρό που συνεργαζόταν και προσπαθούσε να επιβάλλει τον Τσαρούχη στο εξωτερικό, γνωρίστηκε με τον Πικιώνη και του ανέθεσε να του κτίσει ένα σπίτι σε μια τοποθεσία που είχε εντοπίσει ανάμεσα σε αμπελώνες στην Αγία Παρασκευή. Στην αρχή δεν ήταν παρά μια κάμαρα κι ένας χώρος για να στεγάσει κάποια έργα που έφερε μαζί του. Σταδιακά, το σπίτι μεγάλωνε για να μπορέσει να χωρέσει ολόκληρη τη συλλογή. Για κάθε νέα άφιξη ορθωνόταν κι ένα νέο τμήμα, μέχρις ότου αναδύθηκε ένα ανάκτορο που στέγαζε μια εκπληκτική συλλογή, που όμοιά της δεν υπήρχε στην Ελλάδα. Ένα μοναδικό πάντρεμα αρχαίων ελληνικών, κυκλαδικών, βαβυλωνιακών αντικειμένων, ρωμαϊκών κολονών, βυζαντινών εικόνωνκαι έργα των ιδιοφυέστερων καλλιτεχνών του 20ού αιώνα. Συχνά φιλοξενούσε ινκόγκνιτο σημαντικές προσωπικότητες, ενώ ήταν σαφές ότι εκεί σκόπευε να εγκατασταθεί στα γεράματά του. Απέναντι από το δικό του έκτισε και σπίτια για τις δυο αδελφές του, τη Νίκη και την Ηρώ - με την πρώτη είχε παθολογική σχέση.

Αρχές του ’70 ξεκίνησε συνεργασία με τη γκαλερί Ζουμπουλάκη. Στην ελληνική κοινωνία ήταν γνωστός σ’ έναν μικρό κύκλο καλλιτεχνών κυρίως. Είχε προβάλει ήδη διεθνώς τη δουλειά του Τσόκλη, του Παύλου, του Ακριθάκη, του Χατζηκυριάκου-Γκίκα και του γλύπτη που θεωρούσε τον σημαντικότερο της εποχής του, τον Τάκι. Ήξερε πολύ καλά τη Μελίνα και τον Κακογιάννη, είχε βοηθήσει στη χρηματοδότηση της Στέλλας και ήταν στενός φίλος του Ταχτσή. Δεν έκρυβε καθόλου ότι ήταν ομοφυλόφιλος -το αντίθετο, μάλιστα- και διατεινόταν ότι οι Έλληνες ήταν οι καλύτεροι εραστές του κόσμου! Με μερικούς συνδέθηκε ιδιαιτέρως, παίρνοντάς τους μαζί του στα ταξίδια του στις μεγάλες μητροπόλεις και στα μεγάλα πάρτι της διεθνούς αριστοκρατίας.

Η ελληνική κοινωνία, συντηρητική κι εσωστρεφής, δεν γνώριζε την ύπαρξή του και σε όσους είχαν ακούσει κάτι όλα αυτά φάνταζαν εξωφρενικά κι εξωτικά. Άρχισε να γίνεται γνωστός όταν ο Ζάχος Χατζηφωτίου άρχισε να προβάλλει στον «Ταχυδρόμο», στις περίφημες σελίδες του Ίακχου, τα πάρτι του. Από τον πρώτο κιόλας καιρό έγινε απίστευτο σούσουρο. Η χλιδή που έβγαινε προς τα έξω ήταν κάτι πρωτόγνωρο. Οι εμφανίσεις του, εκκεντρικές κι εκκωφαντικές, με μανδύες χρυσοποίκιλτους, εσάρπες, γούνες, φαντεζί πουκάμισα και ακόμα πιο τρελής έμπνευσης παπούτσια, έκαναν πάταγο. Μύθοι άρχισαν να διαχέονται στην πόλη για πάρτι ανήκουστης ξετσιπωσιάς, με διασημότητες του πλούτου και του θεάματος να ζουν νύχτες ακολασίας.





Το ΠΑΣΟΚ κέρδισε τις εκλογές τον Οκτώβριο του 1981 και η Μελίνα έγινε «εφ’ όρου ζωής» υπουργός Πολιτισμού. Δυό χρόνια μετά ο Ιόλας παραχώρησε στην Όλγα Μπακομάρου μια συνέντευξη-ποταμό για τη «Γυναίκα». Και από ‘κεί άρχισε η μεγάλη κατρακύλα. Μίλησε με την έπαρση ενός αριστοκράτη και την υπεροψία ενός ηγεμόνα, απαξιωτικά για όλους και όλα. Με πόζα σχεδόν θεατρική αποκαθήλωσε ολόκληρη την ελληνική κουλτούρα. Από τον Τσαρούχη, με τον οποίο εν τω μεταξύ είχε έρθει σε ρήξη, μέχρι τον Κουν και την ίδια τη Μελίνα. Ειρωνεύτηκε την «αλλαγή» του Ανδρέα, αλλά και απέναντι στον στενό του φίλο Κωνσταντίνο Καραμανλή, Πρόεδρο της Δημοκρατίας εκείνη την εποχή, ήταν περιπαικτικός. Ολοκλήρωσε την πολιτική του θέση, λέγοντας το αμίμητο «Η φτερού να μας κυβερνήσει»!

Οι Έλληνες σοκαρίστηκαν, δεν κατάλαβαν τι εννοούσε με το «ο Παρθενώνας ήταν μια μικρή έκφραση του 5ου αιώνα και της παρακμής του, ήταν γελοίος», όπως και με άλλες παραβολές του. Το χιούμορ του και ο κοσμοσπολιτισμός του, αντί να τους διασκεδάσει, τους εξαγρίωσε. Έτσι κι αλλιώς, δεν τους πολυπήγαινε αυτή η παρδαλή περσόνα. Γι’ αυτούς δεν ήταν ούτε μαικήνας, ούτε εμπνευστής μεγάλης τέχνης. Ήταν μια «κραγμένη», κάποιος που τον τοποθετούσαν στον απόπατο του βολεμένου συστήματος αξιών τους. Και τότε εμφανίστηκε ο άνθρωπος που πυροδότησε την απόλυτη εξόντωσή του. Η τραβεστί με το ψευδώνυμο Μαρία Κάλλας, ένας άρρωστος ψυχικά άνθρωπος που, έχοντας εργαστεί δίπλα στον Ιόλα, αποφάσισε να τον εκδικηθεί, επειδή τον έδιωξε. Τον κατηγορούσε για παιδεραστία, αρχαιοκαπηλία και χρήση ναρκωτικών.





Με πρώτη και καλύτερη την «Αυριανή», την εφημερίδα που εξέφραζε εκείνη την εποχή τον πιο φαύλο και φασίζοντα λαϊκισμό, ξεκίνησε ένας ανελέητος πόλεμος εναντίον του Ιόλα με τους πλέον χυδαίους χαρακτηρισμούς. Για χρόνια δεν περνούσε εβδομάδα που να μην ασχοληθεί μαζί του. Ίσως με κύριο στόχο τον Καραμανλή, καθώς ανάλογο πόλεμο είχε κηρύξει και στον άλλο του φίλο, τον Μάνο Χατζιδάκι. Την ακολούθησε σχεδόν ολόκληρος ο ελληνικός Τύπος, με τη συνδρομή δημοσιογράφων της προοδευτικής, κυρίως, παράταξης. Μερικοί τίτλοι ήταν «Ο σάπιος Ιόλας και η σαπίλα των άλλων», «Υψηλή σαπίλα: Ασέλγειες και ναρκωτικά», «Καλός κόσμος και υπόκοσμος στην αγκαλιά του Ιόλα», «Γνωστοί Αθηναίοι σε όργια του Ιόλα. Παραπέμπονται για πορνεία - παιδεραστία». Ποιοι υπέγραφαν τα ρεπορτάζ; Εκτός από τον Μάνο Χάρη, που το είχε αναγάγει σε προσωπική βεντέτα, ασχολήθηκαν, μεταξύ άλλων, και ο Αιμίλιος Λιάτσος, η Αγγελική Νικολούλη, ο Άρης Πορτοσάλτε, ο Θοδωρής Δρακάκης αλλά και ο Γιώργος Μαύρος. Ο Ιόλας, χωρίς να πολυκαταλαβαίνει, έδινε όλο και περισσότερη τροφή με όλο και πιο κραυγαλέες εμφανίσεις και δηλώσεις.

Ο διασυρμός αυτός έμελλε να τον αποδιοργανώσει κι εν τέλει να τον καταστρέψει. Οι Έλληνες καλλιτέχνες σταμάτησαν να τον παίρνουν τηλέφωνο, οι κοινωνικές επαφές περιορίστηκαν, άρχισε να έχει οικονομικό πρόβλημα. Είχε επίσης χαρίσει τις γκαλερί στους εραστές του, που τις διηύθυναν. Η φίλη του Μελίνα αρνήθηκε να τον στηρίξει, αδιαφορώντας για την πρόθεσή του να κάνει δωρεά τη συλλογή του μαζί με το σπίτι του στο ελληνικό κράτος. Ένα βράδυ, βγαίνοντας από τη «Ζουμπουλάκη» στην πλατεία Κολωνακίου, κάποιοι που καθόντουσαν στη διπλανή καφετέρια άρχισαν να τον κράζουν «να τη, η γριά τσατσά». Αυτό δεν μπόρεσε να το ξεπεράσει για εβδομάδες.

Όλα αυτά την ίδια εποχή, πάνω κάτω, που η γαλλική δημοκρατία τον τιμούσε με το παράσημο της Λεγεώνας της Τιμής και η «Le Monde» κι η «Liberation» έγραφαν ύμνους γι’ αυτόν με αφορμή τη μεγάλη έκθεση της συλλογής της Ντομινίκ ντε Μενίλ, της οποίας ήταν δημιουργός. Ο ίδιος ο Ιόλας ξενάγησε στα εγκαίνια τον Μιτεράν και τον Ζακ Λανγκ.

Στη Θεσσαλονίκη, μια παρέα φωτισμένων φιλότεχνων, με προεξάρχουσα τη στενή του φίλη Μάρω Λάγια, προσπαθούσαν να βρουν χώρο να στεγάσουν το Μακεδονικό Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης, όπου θα τοποθετούσαν έργα τέχνης που θα τους δώριζε ο Ιόλας. Η Μάρω Λάγια θυμάται: «Πήγαμε να βρούμε τον Καραμανλή σε μια δεξίωση και όταν του είπα “κύριε Πρόεδρε, ο Ιόλας θέλει να μας χαρίσει μια συλλογή του και δεν έχουμε χώρο”, εκείνος μου απάντησε στον ενικό “και τι θέλεις από μένα; Αν αυτός σου δώσει, κάτι εμένα να μου περάσεις χαλκά στη μύτη” κι έκανε και την κίνηση στη μύτη».

Τέτοιες συμπεριφορές δεν απέτρεψαν ούτε εκείνη ούτε την Κατερίνα ή τον Πέτρο Καμάρα, τον Γιάννη Μπουτάρη, το Γιώργο Λαζόγκα και τους υπόλοιπους απ’ το να κυνηγήσουν τον στόχο τους. Τελικά, βρέθηκε ο Γιώργος Φιλίππου της Φίλκεραμ-Τζόνσον, ο οποίος τους παραχώρησε χίλια τετραγωνικά μέσα στο εργοστάσιό του κι έτσι ο Ιόλας πείστηκε να παραχωρήσει 48 έργα σημαντικών καλλιτεχνών όπως οι Τινγκελί, Νίκι ντε Σεν-Φαλ, Ρεϋνώ, Ράις, Μπράουνερ, Τάκι, Τσόκλη, Ακριθάκη και πολλοί άλλοι. Τα εγκαίνια εντάχθηκαν στα Δημήτρια του 1984 και η Κατερίνα Καμάρα θυμάται ότι «ο πασοκικός δήμαρχος Μιχάλης Παπαδόπουλος ήθελε να βγάλουμε το όνομα του Ιόλα από την πρόσκληση τη στιγμή που ανοίγαμε έκθεση με τη συλλογή που μας είχε παραχωρήσει! Τέτοιος λαϊκισμός! Τελικά, κάναμε διπλές προσκλήσεις». Στο Μακεδονικό Μουσείο σήμερα βρίσκεται το μόνο τμήμα της συλλογής Ιόλα που πρόλαβε να σωθεί στην Ελλάδα. Η Μάρω Λάγια, πάντως, λέει ότι όταν ο Ιόλας επέστρεψε από μια σοβαρή εγχείρηση καρδιάς που έκανε στην Αμερική και βρέθηκε μαζί του στην Αγία Παρασκευή, είδε τα περισσότερα δωμάτια άδεια. «Η συλλογή χάθηκε πριν από τον θάνατό του. Η αδελφή του είχε προλάβει και είχε στείλει έξω ένα μεγάλο μέρος. Βλέποντας τους άδειους χώρους, μου είπε “παιδί μου, η σύγχρονη τέχνη πάει μπροστά, θα πάρουμε καινούργια”. Αλλά ούτε εμάς μας ήθελε η Νίκη. Προσπαθούσε να αποτρέψει τη δωρεά».

Με την Νίκη Στάιφελ είχε μια σχεδόν αρρωστημένη σχέση. Ενώ λάτρευαν ο ένας τον άλλον, καθημερινά βίωναν δραματικές συγκρούσεις. Κανένας δεν τολμούσε να τα βάλει μαζί της, αλλά ούτε και να πει κάτι εναντίον της στον ίδιο. Η γκαλερίστα Ελισάβετ Λύρα, η οποία σχετιζόταν από παιδί, λόγω του συλλέκτη πατέρα της, με τον Ιόλα, λέει «πάντως, μην ξεχνάμε ότι η Νίκη τον βοήθησε και με τους γάμους της… Αλλά τι συζητάμε τώρα, ο Ιόλας ήταν bigger than life. Εγώ του χρωστάω τα πάντα. Αισθανόταν την τέχνη εκατό φορές περισσότερο από όλους μας. Ξέρεις πόσο σημαντικός άντρας ήταν ο Ιόλας; Όταν οργάνωσα στο Βυζαντινό Μουσείο την έκθεση “Warhol Icon”, εντόπισα μια συνέντευξη στο “Flash Art”, όταν ετοίμαζαν οι δυο τους τον “Μυστικό Δείπνο” στο Μιλάνο. Ρωτάει ο δημοσιογράφος τον Γουόρχολ “Γιατί επιλέξατε να ζωγραφίσετε τον Μυστικό Δείπνο;” και απαντάει “Γιατί ο Ιόλας μου είπε να το κάνω”. Λίγο καιρό μετά πέθαναν και οι δυο».

Κατά τη Μανίτα Χατζηφωτίου, σύμβουλο έργων τέχνης, «μετά τον θάνατό του, πολλοί μεγάλοι καλλιτέχνες, εδώ και στο εξωτερικό, έμειναν στάσιμοι, σταμάτησαν να έχουν έμπνευση. Ενώ, σ’ ό,τι έβαζε εκείνος το χέρι του, γινόταν χρυσό». Η ίδια φωτίζει μια άλλη πτυχή. «Ήθελε να βάλει ένα παιδάκι στο Κολέγιο Αθηνών με την προϋπόθεση να δεχτούν κάποια έργα δωρεά. Κάποιο μέλος του διοικητικού συμβουλίου έδωσε μάχη, ώστε να μη δεχτούν».
 
Magnify Image

Πέντε μήνες πριν από τον θάνατό του, ο Ιόλας έδωσε το παρών στον13ο τακτικό ανακριτή για την υπόθεση αρχαιοκαπηλίας. Οκτώ χοντρόδετα ντοσιέ αποδείκνυαν την προέλευση όλων των αντικειμένων. Ο ανακριτής τον διαβεβαίωσε ότι θεωρούσε την υπόθεση λήξασα και ότι το μόνο που έπρεπε να κάνει ήταν να αποκαταστήσει το όνομά του στον Τύπο. Ουσιαστικά, ήταν σαν να είχε επαναπατρίσει 2.500 αρχαία. Ο Λαζόγκας προσθέτει επ’ αυτού: «Δεν βρήκαμε καμία συμπαράσταση από κανέναν δημοσιογράφο. Ο “αυριανισμός” είχε τρομερή δύναμη. Η Ελλάδα αδυνατούσε ακόμα να αντιληφθεί τα ανοίγματα της σκέψης και της αισθητικής, έτσι ώστε η παρέμβαση του Ιόλα να αποδώσει. Ο χώρος της τέχνης, που εγώ τον τοποθετώ πριν και μετά τον Ιόλα, έχασε πολλά εξαιτίας της κακής αντιμετώπισής του. Γιατί ήταν μια πολύπλευρη φυσιογνωμία και βαθύτατος γνώστης της τέχνης, με παγκόσμια εμβέλεια».

Ο Ιόλας μεταφέρθηκε στη Νέα Υόρκη ως ασθενής με AIDS. Η Νίκη διορίστηκε διαχειρίστρια της περιουσίας του. Οι γείτονες έβλεπαν τα φορτηγά να φορτώνουν μεγάλα κιβώτια. Μέσα στο σπίτι το πλιάτσικο θύμιζε εκείνο της Μαντάμ Ορτάνς στον Ζορμπά. Άνθρωποι της αυλής του και η Νίκη τραβούσαν από τα χέρια ο ένας του άλλου χαλιά, ρούχα, έπιπλα Αναφέρθηκαν διαρρήξεις. Τόσο η συλλογή όσο και η γκαρνταρόμπα του λεηλατήθηκαν. Τα αρχαία φυγαδεύονταν στο απέναντι σπίτι και κούτες έφευγαν ως οικοσκευή με προορισμό την κόρη της Σύλβια ντε Κουέβας στην Αμερική. Φυσικά, προτού τεθεί θέμα φόρου κληρονομιάς. Κάποιες κατασχέθηκαν στην αποθήκη της μεταφορικής εταιρείας. Ο βιογράφος του Σταθούλης λέει: «Θεωρώ ηθικό αυτουργό τον Φώτη Κουβέλη, ο οποίος, ως πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου, είχε οριστεί μεσεγγυούχος της περιουσίας και δεν έκανε τίποτα να την προστατεύσει».





Ο Ιόλας απεβίωσε στις 8 Ιουνίου 1987. Το μεγάλο ερωτηματικό παραμένει. Τι απέγιναν τα 10.000 έργα τέχνης; Σε ποιων τα χέρια κατέληξαν; Η πολιτεία, βέβαια, είχε κάνει ό,τι μπορούσε για να χάσει τη δωρεά. Η χώρα που είχε λατρέψει και στην οποία δώριζε τη συλλογή-έργο ζωής του για να δημιουργηθεί ένα κέντρο τέχνης είχε σχεδόν εκδικητικά αρνηθεί να πραγματοποιήσει το όραμά του.





Ο εικαστικός Ανδρέας Αγγελιδάκης εισέβαλε πριν από μερικά χρόνια στη ρημαγμένη έπαυλη της Αγίας Παρασκευής. «Είναι ένα σπίτι-θρύλος, που δεν έχει κανένα νόημα να το αποκαταστήσουμε. Συνδεόταν άμεσα με τη συλλογή. Χωρίς αυτήν είναι παράλογο να το επαναφέρουμε. Τι θα μπει στη θέση των λευκών βιβλίων ή εκεί όπου υπήρχαν χρυσές πόρτες; Βρήκα στο πάτωμα σκουπίδια και την προσωπική του ατζέντα. Στα υπόγεια σαπίζουν εξαιρετικοί κατάλογοι εκθέσεων. Αν είχε προλάβει να το κάνει κέντρο τέχνης, θα είχε αλλάξει όλη η ροή της ιστορίας της σύγχρονης τέχνης στην Ελλάδα».
Η βιογραφία του Αλέξανδου Ιόλα από τον Νίκο Σταθούλη κυκλοφορεί από την Οδό Πανός.

Τρίτη, 24 Απριλίου 2012


Gideon Sundbäck



(April 24, 1880 – June 21, 1954) was a Swedish-American ectrical engineer commonly associated with his work in the development of the zipper.[1]



Κυριακή, 22 Απριλίου 2012

Ύβρις

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Η ύβρις ήταν βασική αντίληψη της κοσμοθεωρίας των αρχαίων Ελλήνων. Όταν κάποιος, υπερεκτιμώντας τις ικανότητες και τη δύναμή του (σωματική[1], αλλά κυρίως πολιτική[2], στρατιωτική[3] και οικονομική[4]), συμπεριφερόταν με βίαιο, αλαζονικό και προσβλητικό τρόπο απέναντι στους άλλους, στους νόμους της πολιτείας και κυρίως απέναντι στον άγραφο θεϊκό νόμο -που επέβαλλαν όρια στην ανθρώπινη δράση-, θεωρούνταν ότι διέπραττε «ὓβριν», δηλ. παρουσίαζε συμπεριφορά με την οποία επιχειρούσε να υπερβεί τη θνητή φύση του και να εξομοιωθεί με τους θεούς[5], με συνέπεια την προσβολή και τον εξοργισμό τους.
Η βίαια, αυθάδης και αλαζονική αυτή στάση/συμπεριφορά, που αποτελούσε για τον αρχαίο ελληνικό κόσμο παραβίαση της ηθικής τάξης και απόπειρα ανατροπής της κοινωνικής ισορροπίας και γενικότερα της τάξης του κόσμου, πιστευόταν ότι (επαναλαμβανόμενη, και μάλιστα μετά από προειδοποιήσεις των ίδιων των θεών[6]) οδηγούσε τελικά στην πτώση και καταστροφή του «ὑβριστοῦ»[7] (ὓβρις > ὑβρίζω > ὑβριστής).
Αποδίδοντας την αντίληψη σχετικά με την ύβρη και τις συνέπειές της, όπως τουλάχιστον παρουσιάζεται στην αρχαιότερή της μορφή, με το σχήμα ὓβρις→ἂτη→νέμεσις→τίσις[8] μπορούμε να πούμε ότι οι αρχαίοι πίστευαν πως μια «ὓβρις»[9] συνήθως προκαλούσε την επέμβαση των θεών, και κυρίως του Δία, που έστελνε στον υβριστή την «ἂτην»[10], δηλαδή το θόλωμα, την τύφλωση του νου. Αυτή με τη σειρά της οδηγούσε τον υβριστή σε νέες ύβρεις, ώσπου να διαπράξει μια πολύ μεγάλη α-νοησία, να υποπέσει σε ένα πολύ σοβαρό σφάλμα, το οποίο προκαλούσε την «νέμεσιν»[11], την οργή και εκδίκηση δηλαδή των θεών, που επέφερε την «τίσιν»[12], δηλ. την τιμωρία και τη συντριβή/καταστροφή του.
Από την κλασική εποχή και μετά, σε πολλές περιπτώσεις οι έννοιες Άτη, Δίκη και Νέμεσις φαίνεται να αποκτούν στη συνείδηση των ανθρώπων ισοδύναμη σημασία, αυτήν της θείας τιμωρίας.

Η λέξη ύβρις πέρα από τη λόγια νεοελληνική χρήση της με τις σημασίες «βρισιά» (κυρίως στον πληθυντικό αριθμό «ύβρεις») και συνακόλουθα «κάτι που θίγει την τιμή και την αξιοπρέπεια κάποιου» -οι οποίες είναι φυσιολογικές εξελίξεις της αρχαίας σημασίας-, αρκετές φορές χρησιμοποιείται και στην εποχή μας, σε πιο προσεγμένο επίπεδο λόγου, με την αρχαιοελληνική σημασία της για να χαρακτηρίσει ανάλογες αλαζονικές συμπεριφορές συνανθρώπων μας.

Πρωτογενείς πηγές [Επεξεργασία]

  1. ἄνασσα, τοῖς ἄλλοισιν Ἀργείων πέλας ἵστω, καθ᾽ ἡμᾶς δ᾽ οὔποτ᾽ ἐκρήξει μάχη. Σοφοκλής, Αίας, 774-775
  2. οὒ τοῦ κρατοῦντος ἡ πόλις νομίζεται; Σοφοκλής, Αντιγόνη, 738
  3. εἰ δέ κε μὴ δώωσιν ἐγὼ δέ κεν αὐτὸς ἕλωμαι ἢ τεὸν ἢ Αἴαντος ἰὼν γέρας, ἢ Ὀδυσῆος ἄξω ἑλών·· ὃ δέ κεν κεχολώσεται ὅν κεν ἵκωμαι.Ομήρου Ιλιάς, Oxford University Press, Α 137-139
  4. Ηρόδοτος, Ιστοριών α΄(Κλειώ), 30, 34.1
  5. ὅστις ἀνθρώπου φύσιν βλαστὼν ἔπειτα μὴ κατ᾽ ἄνθρωπον φρονῇ. Σοφοκλής, Αίας, 760-761
  6. ἐπεὶ πρό οἱ εἴπομεν ἡμεῖς, Ἑρμείαν πέμψαντες. Ομήρου Οδύσσεια, Oxford University Press, α 37-38
  7. ἐκ γὰρ Ὀρέσταο τίσις ἔσσεται Ἀτρεΐδαο, ὁππότ᾽ ἂν ἡβήσῃ τε καὶ ἧς ἱμείρεται αἴης. ὣς ἔφαθ᾽ Ἑρμείας, ἀλλ᾽ οὐ φρένας Αἰγίσθοιο πεῖθ᾽ ἀγαθὰ φρονέων· νῦν δ᾽ ἁθρόα πάντ᾽ ἀπέτισεν. Ομήρου Οδύσσεια, Oxford University Press, α 40-43
  8. ὓβρις γὰρ ἐξανθοῦσ’ ἐκάρπωσε στάχυν ἂτης, Αισχύλος, Πέρσαι, 821-822
  9. Αισχύλος, Επτά επί Θήβας, έκδ. Herbert Weir Smyth, 423-446
  10. πρέσβα Διὸς θυγάτηρ Ἄτη, ἣ πάντας ἀᾶται, οὐλομένη· τῇ μέν θ᾽ ἁπαλοὶ πόδες· οὐ γὰρ ἐπ᾽ οὔδει πίλναται, ἀλλ᾽ ἄρα ἥ γε κατ᾽ ἀνδρῶν κράατα βαίνει βλάπτουσ᾽ ἀνθρώπους. Ομήρου Ιλιάς, Oxford University Press, Τ 91-94
  11. τοιοῖσδέ τοι λόγοισιν ἀστεργῆ θεᾶς ἐκτήσατ᾽ ὀργήν, οὐ κατ᾽ ἄνθρωπον φρονῶν. Σοφοκλής, Αίας, 776-777
  12. Ζεῦ πάτερ, ἦ ῥα ἔτ᾽ ἔστε θεοὶ κατὰ μακρὸν Ὄλυμπον, εἰ ἐτεὸν μνηστῆρες ἀτάσθαλον ὕβριν ἔτισαν. Ομήρου Οδύσσεια, Oxford University Press, ω 351-352

Δευτερογενείς πηγές [Επεξεργασία]

1. A. Lesky, Ιστορία της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας, μετάφρ. Α. Τσοπανάκη, Αδελφοί Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 1985, 5η έκδ., σελ. 120, 194-196, 229, 356-357, 399, 401, 522, 831
2. C.M.Bowra, Οι τραγωδίες του Σοφοκλή, Αντιγόνη, Οιδίπους Τύραννος, μετάφρ. Αικ. Τσοτάκου-Καρβέλη, Κώδικας, Θεσσαλονίκη, 1990

Κυριακή, 15 Απριλίου 2012

U.S. Savage Imperialism, Part 4

The U.S., the Mideast, and the world, part four of a talk at Z Media Institute



This series began with the December 2010 issue of Z Magazine. Parts one and two featured the text of Chomsky's talk; parts three and four are transcriptions of the Q&A that followed.

ZMI STUDENT: Do you think there should be a call for a national mobilization to fight climate change?

CHOMSKY: The climate change issue is a striking demonstration of the lethal effects of markets. Markets have certain properties. We don't actually have a market society. It's kind of a semi-market society, for one reason because the corporate sector knows it can appeal to the state and the state will come along and save it when it gets into trouble. So it's a state capitalist economy, with functioning market principles. Suppose you're the CEO of an energy corporation—or in the Chamber of Commerce, the big business lobby—you have certain interests as part of your institutional role in a market system. You have to maximize short term profit. You don't have any choice. That means you have to ignore what economists call externalities—that is, the effect of a transaction on others.

The externalities in the case of the financial system are called systemic risk. If Goldman Sachs makes a transaction, assuming they're well-managed, they have to take into account their own welfare. What they don't and cannot take into account is the risk that the whole system will collapse. That's a virtual guarantee of financial crises. That's why they keep repeating over and over again and getting worse and worse. It's not a big secret. You learn it in the first term of Economics 101. In the case of systemic risk, it's not an overwhelming problem because the powerful state will step in and rescue you and you'll end up being richer than before, as we've just seen.

 
Let's take climate change. The CEOs of corporations must follow the policy of ignoring externalities, which in this case happen to be the fate of the species. Not surprisingly, the people making those decisions are running huge propaganda campaigns to try to convince Americans that it's all a liberal hoax. They're trying to beat back any legislation that might do anything about it. Those same people know that it's a serious risk, that it might destroy what they own and the lives of their grandchildren or maybe great-grandchildren. As human beings they know that, but as CEOs they have to forget it and keep to the market principle of ignoring externalities—in this case, the fate of the species.

That's what we're facing. That's why there isn't any legislation and there isn't any national campaign—and there won't be as long as we permit this element of the market system to function.

It seems to be getting more and more difficult to have any kind of resistance against Israel's policies. Do you think organized protests here are the best way to go?

Protests, yes. But there are other actions being taken beyond protests—for example, a boycott of production from the Occupied Territories, and a lot of people are doing that. But there's more that can be done. There is an international solidarity movement. There's a lot of very good, courageous people participating in it. Also, as you may know, Amnesty International, during the Gaza attack, came out with a report calling on the U.S. to terminate all arms shipments to Israel because they're illegal under international law. They could have added that they're illegal under U.S. law as well. You cannot provide arms to a country except for defensive purposes. As I mentioned earlier, these were not defensive purposes—therefore, U.S. arms to Israel are illegal under international and U.S. law. The solidarity movement could pick that up and call for an arms embargo in obedience to U.S. law. That would be pretty serious for Israel. It would also be pretty serious for U.S. business—Lockheed Martin and the rest of them. One of the reasons they love Israel is because, whenever the U.S. provides $3 billion in military aid to Israel, it goes into their pockets. Also, when they sell Israel advanced weaponry the rulers of the Gulf States say, "we want some too." It's like a teaser in a department store. Then Lockheed can send a huge amount of second rate military equipment to Saudi Arabia, which they can't do anything with. That's a lot of money coming back to U.S. businesses.

Calling an arms embargo against Israel—and Egypt, the second largest recipient of U.S. aid—makes a lot of sense.

How resistant is the U.S. to a nuclear weapons-free zone?

One of the main things that came out of the non-proliferation treaty conference in May was an international call for a nuclear weapons-free zone in the Middle East. If the U.S. had any interest in ending nuclear proliferation, if Obama believed a word he was saying, he would be calling for a nuclear weapons-free zone all over the world. It's not a complete solution to nuclear proliferation, but it's a pretty significant step.

Instead, the U.S. is doing the exact opposite. In this case, the Administration was caught. It couldn't come out openly and say, "No, we don't want a nuclear weapons-free zone." So what they did was agree with the world and say, "Yes, we want a nuclear weapons-free zone in the Middle East, but it has to wait until there's a comprehensive peace treaty." Okay, that means, until the Messiah comes because the U.S. can block a comprehensive peace treaty as it has been doing for the last 35 years. The U.S. further stated that it's not going to institute anything that either restricts Israel's nuclear activities or that calls upon major powers—meaning the U.S.—to reveal what they know about Israeli nuclear facilities.

It's worth bearing in mind that the U.S. and Britain have a unique commitment to a nuclear weapons-free zone in the Middle East—for reasons that apparently can't be articulated. When the U.S. and Britain invaded Iraq, they tried to construct a thin legal cover by appealing to a UN Security Council Resolution from 1991—Resolution 687—which calls on Saddam Hussein to eliminate his weapons of mass destruction programs. That was the pretext for the invasion, which was pretty well exploded. What is of interest is that Article 14 of that resolution commits the signers to establishing a nuclear weapons-free zone in the Middle East. That means the U.S. and Britain, over all other countries, are formally committed to this. But they can get away with ignoring this because the media and the educated classes keep quiet. But that doesn't mean we have to keep quiet. We can say, "You are committed to a nuclear weapons-free zone and your efforts to evade it cannot be tolerated."

If it was instituted, it would mitigate and perhaps even eliminate any possible threat that Iran might pose—not much of a threat, as I mentioned earlier. That would be a very positive step, but the U.S. is blocking it.

Remember that the Obama administration is blocking other nuclear weapons-free zones at the same time. This also doesn't get reported, but it's very important. Take Africa, for example. After many years of negotiations, it finally reached an agreement on a nuclear weapons-free zone. There's only one hang up. The U.S. won't allow it. Africa includes an island in the Indian Ocean, Diego Garcia. It was a British territory. On U.S. orders, the British expelled the population and turned it into one of the main U.S. military bases. It's a military base the U.S. uses to bomb the Middle East and Central Asia. The U.S. stores nuclear weapons there, which will increase under the Obama administration. In fact, in December the Navy announced that it was sending a submarine tender to Diego Garcia to accommodate nuclear submarines with nuclear tipped missiles. Also, Obama announced that he is sending what are called bunker busters—the most lethal weapon in the arsenal of short-range nuclear weapons—designed for attacking Iran.

So the U.S. will not allow the African nuclear weapons-free zone because it wants to use it for nuclear weapons. The same thing is happening in the South Pacific. The South Pacific countries also reached an agreement on a nuclear weapons-free zone. At first it was blocked by France because it wanted to use its island possessions for testing nuclear weapons. After the French carried out those tests, the U.S. blocked it because the U.S. island possessions are being used for storing nuclear weapons for submarines.

The most important nuclear weapons-free zone is the Middle East and it's a major issue. There was a call after a non-proliferation treaty conference in May for a follow-up conference in 2012, I think, to focus on the issue. At that time, the U.S. is going to be in a bind because the entire world will be calling for a nuclear weapons-free zone, which would not only include Israel, but U.S. forces deployed to the region. Obama's new strategic posture, if you read it carefully, says the U.S. won't use nuclear weapons against non-nuclear weapons states—with an exception: Iran or anybody else in our way.

This is a major issue. Those who want to do something about nuclear proliferation should be focusing on this.

Do you support cultural and academic boycotts?

Only under special circumstances, for example, adherence to apartheid (in South Africa) or institutional participation in the occupation (by Israeli universities). In the case of Israel, there is also a serious tactical question. If you want to be serious about any action, you first have to ask yourself, "Am I carrying this out because I want to feel good or because I care about the victims?" Maybe the Weathermen in the 1960s felt good breaking windows, but that wasn't helping the Vietnamese. In fact, the Vietnamese didn't like it. What they wanted was peaceful demonstrations. But it felt good to break windows; it felt like they were doing something.

The same thing is true of this—forgetting all questions of principle. If you decide to boycott Tel Aviv University, why not boycott Harvard or MIT? They are guilty of far worse crimes. The hypocrisy is so blatant that it easily turns into a weapon for the most hard line elements—as has happened. If you're serious about activism, then you have to think seriously about tactics. You can't just follow them because they make you feel good, you have to follow them because it's going to help the victims, not harm them.

You've touched on environmental catastrophe. People are wondering what to do. Is it a technical problem that we need to solve or is it a social problem?

It's both. The details you can argue about, but there's hardly any serious doubt that anthropogenic climate change is taking place and that it could have a very serious effect. Probably the most far reaching technical problem is to find ways to use solar energy—the one ultimate renewable resource for energy on earth. I'm not technically competent to judge the specific ideas that are being developed about it, but I know people in the engineering department at MIT who are serious scientists who think, for example, that it's feasible to put receptors in space that can provide solar energy without interference from the earth's atmosphere and to use microwaves and other techniques to get it to earth and distribute it. That, or something like it, will have to be part of the solution.

 
On the other hand, there are serious social problems. In the U.S., particularly, it's worth remembering that there have been massive social engineering projects since WWII to drive the economy toward inefficient use of fossil fuels. In fact, some major corporations were brought to court and fined for conspiracy.

The U.S. used to have a pretty efficient electrical rail system. You used to be able to get around New England, for example, by electric rail. Los Angeles, which is now a transportation monstrosity, had a very efficient electric rail system. All of these things were destroyed by very conscious state-corporate programs to drive the economy toward wasteful use of fossil fuels.

Another massive social engineering project was to drive the population out of the cities into the suburbs. I don't object to living in the suburbs, In fact, I do. But from the point of view of the economy, it's just crazy as it's now organized. You can't live in the suburbs without having two cars in a family.

There are also racist issues. For example, there was a proposal in the 1970s to extend the subway system out to the western suburbs of Boston where I live. This would have saved people a couple of hours of commuting time every day. But people—fairly progressive—apparently preferred to spend two hours fighting traffic jams rather than face the threat that some black kid from Dorchester might walk around their town center. So no subway. These social problems exist all over the country and they have to be dealt with. You cannot have a society geared to the maximum waste of fossil fuels and expect it to survive.

Is there any value in continuing convergence activism at the G-20 gathering and others like it?

I think it could be used to educate about what's called globalization. Globalization is an ideological notion not a descriptive one. The term means "international integration." The strongest proponents of international integration are the people who meet at the World Social Forum. These are people from all over the world from all walks of life who are interested in international integration.

They're called "anti-globalization." The reason is the terminology has been appropriated by the powerful. So for them globalization means investor rights agreements—NAFTA, for example. But we don't have to accept that. We should say, "We're the ones who favor globalization. We think international integration is a great thing, but it should be in the interest of people, not investors." I think G-20 demonstrations can press that message. It means attacking the propaganda system right at its core.

Could you speak a bit about the racist laws inside Israel?

That's a very interesting topic. The most extreme of them are the land laws inside Israel, which, in various ways, place about 90 percent of the country in the hands of an organization which is by law and by its contract with the State of Israel required to act solely in the interests of people "of Jewish race, religion, and origin." The organization, the Jewish National Front, is a tax-free institution in the U.S. No one's supposed to talk about this, but it's totally outrageous.

There is a civil libertarian movement in Israel, which finally, in 2000, managed to get the High Court in Israel to consider these laws. The Court concluded that they are untenable because you can't have a law that blocks 90 percent of the land from Arab and non-Jewish citizens. So they struck it down. It was in reference to a particular case where a middle class Arab family wanted to move into a Jewish town and the town rejected their application on the grounds of the land laws. Six years after the court decision, the family was allowed to move in. That's the only case I know of when the law's been applied.

The question of apartheid arises often in talking about the Occupied Territories. I don't think it's the right term because it's much worse than apartheid. As I described at the beginning of my talk, they don't want Bantustans, they want people out. It's settler colonialism, getting rid of the indigenous population. The U.S. is the prime settler colonial society. Australia's another. Most imperialist countries leave the population there and try to rule over them and exploit them. Settler colonialism, the most savage kind, exterminates them.
Z

Noam Chomsky is professor of linguistics (Emeritus) at MIT and author of dozens of books and articles, mainly focused on U.S. foreign policy, as well as linguistics. His most recent books include: Failed States (Owl Books, 2007) and Hopes and Prospects (Haymarket Books, 2010).

U.S. Savage Imperialism, Part 3

Part three of a Z Media Institute talk, June 2010



In parts one and two of "U.S. Savage Imperialism," Chomsky talks about the U.S. global mission and the Mideast with particular regard to Iran and Israel/Palestine. He closes by speculating on whether, with world pressure, the U.S. might shift its policy and insist on Israel accepting the international consensus on a two-state solution. What follows is a transcript of the first group of questions asked by the students attending Z Media Institute 2010.

Q: Can you talk about Egypt's role in supporting the siege of Gaza and also about the steel wall it's building?

CHOMSKY: You're quite right that Egypt has been complicit in Israel's savage siege of Gaza. Actually, Egypt is more frightened by Hamas than Israel is. Egypt is a brutal dictatorship, strongly supported by President Obama who has said straight out that he's not going to criticize them because Egypt helps us maintain stability in the Middle East. That's why nobody in the Middle East with a brain functioning can take Obama seriously when he talks about human rights.

But Egypt's very worried because if they ever allowed anything remotely like a democratic election, there's a popular force in Egypt which could turn into a majority—namely the Muslim Brotherhood. And the U.S. supports them in that. Hamas is an offshoot of the Muslim Brotherhood and Egypt was horrified by their popular victory in Palestine. Egypt also understands U.S./Israeli policy, which is not very obscure. The U.S. and Israel want to throw Gaza, which has been virtually destroyed by the Israelis, into the hands of Egypt. Israel doesn't want it, the U.S. doesn't want it. They can't just kill everybody the way they could in the 19th century because you couldn't get away with it now. So the idea is to keep the population in Gaza barely alive, to abandon any responsibility for them, and to toss them into the hands of Egypt, which doesn't want them. For that reason, and because of the fact that they're ruled by an offshoot of the Muslim brotherhood, Egypt has been participating in the siege.

They are, as you said, also building a wall—apparently with U.S. engineering support—to seal off the country totally, partly just to increase the savagery of the siege, but also partly to confound U.S./Israeli policy of attempting to toss Gaza into Egypt's hands, which they don't want.

I've been interested in Israel's motivations for the Gaza attack. Norman Finkelstein has written that it was to restore Israel's deterrence capacity. I wonder if you agree with his thesis and his position that Israel at some point must suffer a military defeat, possibly at the hands of Hezbollah.

I think Finkelstein has a case. Israel was defeated in 2006 and they need to maintain a posture of invincibility after being so terrible harmed. Maybe they thought by smashing up Gaza, they could restore it, but I don't know exactly who they thought they were impressing. To show that an advanced modern army can destroy a totally defenseless population which can't even fire a pistol in response is not a very impressive demonstration of deterrence capacity.

 
They know that they can stop the rocket attacks, but to do so would mean accepting an agreement with Hamas and providing some legitimacy for the elected government in Palestine. And they don't want to provide any legitimacy. It can't be tolerated. They've got most of the cabinet in prison, in fact. They want to destroy it as an independent force.

What about a military defeat? I was in Lebanon recently and I talked to some of the leading Western Middle East correspondents. Some of them have been based there for decades so they know the region very well. The most knowledgeable of them expect a war. In fact, they think both Israel and Hezbollah want a war. Israel wants a war so it can show it really can destroy Lebanon—it won't be beaten, as it was last time. And if Israel, with U.S. backing, decides to attack Iran, as might happen, they have to destroy Lebanon first because Lebanon has deterrence capacity—namely Hezbollah.

So they may attack and there could be a war and the two of them will destroy each other. It could happen soon. States don't necessarily act rationally and Israel is becoming extremely irrational, paranoid, and ultra-nationalist. Take the attack on the flotilla. It was a completely irrational act. If they wanted to they could have easily disabled the boats. Attacking a Turkish-flagged ship and killing Turks is about the craziest thing they could do from a strategic point of view. Turkey has been their one close regional ally since 1958. Attacking your one regional ally for absolutely no reason is a kind of insanity. And they've done it before. Earlier, Israel had purposely humiliated the Turkish ambassador in a manner that I don't think has a precedent in diplomatic history. That's pretty irrational.

They claim there's an existential threat from Iran, but according to the U.S. strategic analysis, the threat is that Iran doesn't obey orders and is a deterrent to Israel's efforts at regional dominance. But if the Israelis fool themselves into thinking Iran is an existential threat, the outcome of that you can't even think of.

It's not that Iran is that rational either. There's a possible conflict brewing in the region, which is really frightening to think about. As you may know, Iran has announced that it intends to send ships to break the Gaza blockade. If that happened, all bets are off. Israel could go berserk. It's a powerful state with hundreds of nuclear weapons. They could decide to destroy the region and destroy themselves in the process. Who knows. It's scary.

Israel has a doctrine that goes back to the 1950s. They sometimes call it the Samson Complex, named after the most respected and honored suicide bomber in the world. Samson was a famous hero who killed a lot of Philistines. As the story goes, Delilah cut off his hair and he lost his strength and the Philistines captured and blinded him. But his hair grew back and he regained his strength. He was in the temple surrounded by thousands of Philistines when he pulled down the temple walls and killed himself and more Philistines in his death than in his lifetime.

The Samson Complex means if the world presses Israel too far, they will go crazy and bring down the temple walls. Of course, they'll be killed too. This attitude is part of the national psyche and it's expanding now. And it's not a joke. It could happen.

Talk about Netanyahu's attempt to crush left dissidents.

It's not just Netanyahu. It's blamed on him, but it is the national mood, which is shifting very far to the ultra-nationalist right. Take a look at the polls. The national mood is paranoid. Part of it is the feeling that Israel has to crush any attempt to question the legitimacy and magnificence of what they are doing. This change in the country in the last few years is dramatic.

When the international community asks for an independent investigation, who are these investigators and do they have any legitimacy at all?

Most of what's going on doesn't get reported. But a couple of days ago, there was an important meeting of what we call the international community—which means the United States and anybody who happens to agree with us. Maybe the whole world disagrees, but then they're against the international community. I'm not joking. Take the idea that the international community is calling on Iran to stop enriching uranium. You read that everywhere. Exactly who is this international community? It's not the non-aligned countries, which are most of the world. They vigorously support Iran's right to enrich uranium, so they can't be part of the international community.

A couple of years ago the majority of Americans agreed with them. So the majority of Americans also aren't part of the international community because the international community is Washington and whoever happens to be going along with it.

 
It was pretty striking what happened in the last couple of weeks about this. Turkey and Brazil made a deal with Iran, which was pretty similar to what the U.S. had proposed. They would arrange for uranium to be enriched outside of Iran and then return it to them for medical purposes. It turns out that Obama had written a letter to Lula, the president of Brazil at the time, advocating a similar deal, probably because Obama believed that Iran would never agree and then he'd be able to refer to the letter and say, well, we tried and they wouldn't do it. But Iran did agree and the U.S. instantly reacted by ramming through a UN Security Council resolution, which is so weak that China and Russia agreed to it instantly. If you read the terms of the resolution—which was passed and praised here—if you look at the small print, it does almost nothing. Its only effect is to transfer to China even greater control over Iran's resources. So China's happy with it.

Russia's happy with it because it permits them to sell all the arms they want to Iran. But the U.S. had to ram the resolution through to make the world know who's boss. Not Brazil and Turkey. Turkey is the most important regional power, with a long border with Iran. So they're not allowed to be boss. Brazil is the most important, most respected country in the South, so they can't be boss. In fact, if you read the New York Times, the headlines say that there's a "spot on Lula's legacy" for standing up to the U.S. Today there's a report quoting some high level official saying, we've got to do something to make sure Turkey stays in line.

That's kind of like the Mafia. You have to make sure nobody interferes with your right to control everything. So the U.S. rams through an almost meaningless UN resolution to block a Turkish/Brazilian initiative which could have made some progress.

The relevant part of the international community is actually the Asian security system, CICA—I think. It includes most of the Asian states—China, India, Iran, Israel, and so on. They had a security meeting and decided strongly to call for an international investigation into Israel's attack on the flotilla. The rules of the organization, however, require consensus. Of course, Israel didn't agree so the vote was 22-1, or something close to that. Therefore, the group made a separate declaration calling for an international investigation. Obama immediately blocked that Security Council resolution calling for an independent investigation and the Asian security organization was blocked out of the media. So it didn't happen, except that it did happen.

International relations theory doesn't amount to much. There are some principles. Probably one of the most important is the Mafia principle. The Godfather does not accept disobedience. A small storekeeper somewhere who doesn't pay protection money can't get away with it. Maybe you don't even need the money, but if one storekeeper gets away with it, somebody else will get the idea and pretty soon the system erodes. So you don't just send in your goons to get the money, you send them to beat them to a pulp so everybody gets the idea. That's how international affairs works. Sometimes it's called the domino theory or some other thing. But you look at case after case and it constantly works like that.

Does it mean anything that Turkey is in NATO and Israel attacked a Turkish ship in International waters?

There's some debate about technically how the ship was flagged, but if it was a Turkish flagged ship, as was claimed, that means it's Turkish territory. Under maritime law, a ship in waters is part of the territory of the country that flags it. There is a NATO treaty that requires NATO powers to go to the assistance of any NATO country under attack. So, if treaties meant anything, which, of course, they don't, the NATO countries, led by the United States, should have immediately gone to the support of the Turkish ship. If an Iranian ship had attacked a NATO vessel, probably Iran would have been blown off the face of the earth.

You mentioned this boss who says what can happen and what can't as a model of the way nation states work. Other times don't you have to look at economic classes instead? How does that work?

That's an interesting question and Iran is a very interesting case. There are a couple of principles of international affairs and all of them are missing from international relations theory. As I mentioned, one of these is the Mafia principle: another traces back to Adam Smith. We're supposed to worship Adam Smith, but we're not supposed to read him. That's much too dangerous. He's nowhere near the crazed capitalist lunatic that's constructed in ideology. He's a pretty sensible guy. Smith pointed out that in England—I'm quoting him—"the principle architects of policy are the merchants and manufacturers," the people who own the economy. And they make sure that "their own interests are most peculiarly attended to" no matter how "grievous" to the people of England, let alone others who were subjected to, what he called, "the savage injustice of the Europeans."

Sometimes these principles conflict and those cases are important for the study of policy formation. With Iran, for example, the major economic forces would be pretty happy to have the U.S. normalize relations with Iran. The U.S. energy corporations are not delighted that China is picking up all the goodies. But state policy requires that we give Iran's resources to China over the objections of U.S. energy corporations, which usually have a crucial impact on policy making.

That's the conflict between two doctrines: the Mafia doctrine and the Adam Smith doctrine. In this case, the Mafia doctrine wins. It's striking—if you look over the history, you find that the very same individuals will make different decisions depending on whether they are running a corporation or running the government. The same people who are making the decisions about Iran—let's give the resources to China—if they were still running their energy corporations, they'd make the opposite decision. They now have an institutional role in state policy, which is different from the role of the CEO of a corporation. The CEOs of corporations have an institutional role as well—to maximize profits. It's a legal requirement and if they don't do it, they're out and someone else comes in who will do it. The role of the same individual in, for example, the state department or the Pentagon is to consider the long-term consequences of policy choices that sometimes conflict with the parochial interests of a particular sector of the economy. So what you get is a conflict and, in Iran's case, the Mafia principle wins. The same individuals who might have run oil companies, now must decide that for the long-term goal of controlling the Middle East, it's necessary to take positions which, in fact, harm the energy corporations.

Iran is not the only case. U.S. policy toward Cuba is quite interesting to study for understanding international relations theory. For 50 years, ever since Cuban independence, the U.S. has been attacking and punishing the people of Cuba. And we know exactly why. The documents are all out. You have to punish the people of Cuba—this is Kennedy, Eisenhower, and so on—because Cuba isn't following orders. They are carrying out what the Kennedy and Johnson administrations called "successful defiance" of U.S. policies going back to the Monroe Doctrine, which said the U.S. runs the hemisphere.

Meanwhile, for decades the large majority of the U.S. population has been in favor of normalizing relations with Cuba. The rest of the world is totally opposed to U.S. policy towards Cuba. Just take a look at the UN Assembly votes every year. It's the World v. the United States—and the Marshall Islands or something. That's not unusual. What's striking in this case is that major sections of American business are also opposed. That includes energy, pharmaceutical, and agricultural corporations. They all want to normalize relation with Cuba. Following the Adam Smith principle, you'd expect them to determine policy, but it's overridden by the Mafia principle .

If you really want to study international affairs, those are the cases you should look at. Just as, if you want to understand U.S. Cold War policy, you should look at what happened in 1990. But those are exactly the topics that are off the agenda. You don't study them in graduate school, there's no academic literature about them, there's no commentary about them. They're just too revealing.

Incidentally, it's not the first time in the case of Iran. In 1953, when the U.S. and Britain overthrew the parliamentary regime and installed the Shah, the U.S. government wanted U.S. oil companies to take 40 percent of the British concession. It was part of the long-term U.S. policy of edging the British out of the Middle East and taking over and turning them into a junior partner. The oil companies didn't want to do it for short-term reasons. It turned out that there was an oil glut at the time and if they took over the Iranian concession, they would have to reduce their liftings in Saudia Arabia, which was much more important for them. But they were compelled by the government to take it. They were even threatened with anti-trust penalties, so they followed orders. In this case, long-term concerns about the control of oil overrode the specific parochial interest of the architects of policy.

I should mention that during the Second World War there was a kind of mini-war going on between Britain and the U.S. over control of Middle East oil, mainly in Saudi Arabia. It was understood by the 1930s that it was the real prize, the jewel in the crown. Britain wanted to keep it and the U.S. wanted to take it away. So there was a battle going on—we have the documents—and, of course, the U.S. won. Britain was in dire straits at the time, so the U.S. took over Saudi Arabia.

At the end of the war, the British understood that their role as the international hegemon was essentially over and the foreign office recognized that they would have to be what they called "junior" partners of the U.S. They had no illusions about what the U.S. was up to: they said, the U.S. is taking over the world under the pretext of benevolence, but they're just after power and we have no choice, except to be junior partners.

The U.S. treats them with total contempt and Britain just takes it. The most striking case was during the 1962 missile crisis. U.S. leaders—the Kennedys—were making decisions which they understood could lead to the destruction of England and all of Europe. They were pushing things to the point where there might be a Russian retaliation and they weren't telling the British about it. In fact, Harold Macmillan, the prime minister, didn't know what was going on, but tried desperately to find out. At one point, one of Kennedy's senior advisers—probably Dean Acheson—defined what he called the "special relationship" between the U.S. and Britain, which he said means that "Britain is our lieutenant—the fashionable word is 'partner'."

Of course, Britain has a choice. They could be part of the Eurozone, but they prefer to be a junior partner and think of themselves as independent actors in world affairs. Of course, Europe, too, has choices and these have been a serious concern for U.S. policy since 1950. U.S. planners understood that there would be industrial recovery in Europe in the early post-war period. Once they do, they're a power on the scale of the United States with a large economy, a larger educated population, with a lot of advantages. They could become an independent force in world affairs—what is called a third force. That's a big danger. You can't run the world if there's a big independent force. A lot of efforts were meant to prevent that. One of them is NATO. Part of the goal of NATO was to ensure that Europe would remain a vassal under U.S. control.

 
What happened in 1990 is striking in this respect. If anybody believed the propaganda of the preceding 50 years, then as soon as the Soviet Union collapsed, you'd expect NATA to be disbanded. The propaganda about NATO, at the time, was that it was there to protect us from the Russian hordes. Okay, no more Russian hordes, let's disband NATO. Is that what happened? No. NATO expanded in quite an interesting way. Gorbachev made an incredible concession. He agreed to let a unified Germany join NATO. If you think about it, that's pretty astonishing. Germany alone had virtually destroyed Russia a couple of times in the last century. Now Gorbachev was agreeing to let unified Germany join a hostile military alliance. Why did he do it? Because there was a quid pro quo. He made an agreement with the Bush (senior) administration that NATO would not expand "one inch to the East." It would not include East Germany and obviously nothing beyond it. Well, Gorbachev was naive. Bush was careful never to put the agreement on paper—we have a detailed scholarly record of this. Gorbachev made the stupid error of thinking he could make a gentleman's agreement with the U.S. Well, that's pretty stupid. The U.S. hadn't the slightest intention of living up to the agreement. And it didn't. So, of course, NATO expanded to the east and, under Clinton, right up to the Russian border—and even further.

NATO's official role now is to control the global energy system, the sea lanes, and pipelines. There was a conference in Washington recently led by former Secretary of State Albright, which outlined a global mission for NATO. The idea is that NATO should become a U.S.-run global intervention force. There's a conflict about this. The Europeans aren't all that happy about spending the money and the U.S. is charging them with being too non-violent and so on.

What happened with NATO is a dramatic illustration of the fact that all the propaganda of the Cold War was complete lies. NATO doesn't disappear when the Russian hordes are gone, it expands to make sure that Europe doesn't carry out that dangerous option of becoming an independent third force in world affairs.
Z

Noam Chomsky is Professor of Linguistics (Emeritus) at MIT and author of dozens of books and articles, mainly focused on U.S. foreign policy, as well as linguistics. Part four in this series will continue with more questions on a range of topics.